🌖 Hayali Ögeler Içeren Kısa Bir Metin

ÖzetGöstergebilim metinleri dilsel ve şekil olarak inceleyen bir bilim dalıdır. Metinlerin incelenmesi, içerisindeki yapıların çözümlenmesi, bunların nesnel olarak ifade edilmesi noktasında göstergebilimden yararlanılır. Lost Highway. Amerikalı yönetmen David Lynch’in Mulholland Drive’ı gibi sinemasının tüm izlerini taşıyan bir diğer filmi olan Lost Highway’in de biraz yakından bakıldığında psikanalitik öğeler ( alter egolar, rüyalar, doppelganger karakterler) içerdiği görülecektir. Meryem metinlerarasılık ve sembolizm bağlamında değerlendirilecektir. 1960'lı yılların sonunda Julia Kristeva, Mihail Bakhtine ve Roland Barthes gibi yapısalcı araştırmacıların ortaya attığı metinlerarasılık kuramı özetle "iki ya da daha çok metin arasında bir alışveriş, bir tür konuşma ya da söyleşme biçimi Öğrencilerimden üç kişi sıfır aldı. kullanışına göre anlam kazanır. 9) Anlatım türlerinin sınıflandırılması. İletişime katılan ögeler (gönderici, alıcı,ileti, kanal ,bağlam),alıcıda uyandırılmak istenen etki (konu,tema)ve anlatıcının konu veya nesne karşısındaki tavrı (üslup,anlatı m)anlatım türünü Bilimselmetinler; bilimsel makale, tarama, değerlendirme yazıları, konferans raporları, toplantı özetleri olarak gruplandırılabilir. Bu metinler; başlık, özet, giriş, asıl metin, sonuç ve tartışma bölümlerinden oluşur. Çalışmada ele alınan konuyla ilgili daha önceki yayımlar ele alınır, çalışmanın gerekliliği TDVİslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. MetinKutusu Araçları Biçim sekmesinde, Metin grubunda Metne Sığdır'ı tıklatın ve sonra da birini yapın: Metnin nokta boyutunu taşma içinde hiç metin kalmayıncaya kadar küçültmek için Metni Taşmadan Sığdır ’a tıklayın. Kutunun boyutunu değiştirirken metni metin kutusuna sığması için daraltmak veya genişletmek DxbtE. Temalar ve KazanımlarBİR DAMLA BAL Öğretim Programıyla İlişkilendirilebilecek Ana Temalar Erdemler, birey ve toplum, iletişim, hak ve özgürlükler, duygular, vatandaşlık. Öğretim Programıyla İlişkilendirilebilecek Alt Temalar Ahlak, dayanışma, iyilikseverlik, kardeşlik, merhamet, sabır, saygı, sevgi, vefa, vicdanlı olmak, yardımlaşma, aile, insan ilişkileri, kültürel miras, mekânlar, adalet, barış, dayanışma, devlet, kardeşlik, komşuluk ilişkileri, toplumsal kurallar, vatandaşlık, diğer canlılarla iletişim, iletişim becerileri, insanlarla iletişim, bireysel haklar, demokrasi, eşitlik, hakkını savunma, insan hakları, merhamet, temel hak ve özgürlükler, adalet, göç. KAZANIMLAR OKUMA Akıcı Okuma Okuma materyallerindeki temel bölümleri tanır. Okuma materyallerindeki içindekiler ve sözlük bölümleri tanıtılarak işlevlerine değinilir. Noktalama işaretlerine dikkat ederek okur. Vurgu, tonlama ve telaffuza dikkat ederek okur. Farklı yazı karakterleri ile yazılmış yazıları okur. Okuma stratejilerini uygular. Öğrencilerin sesli ve sessiz okuma yapmaları sağlanır. Söz Varlığı Görselden/görsellerden hareketle bilmediği kelimeleri ve anlamlarını tahmin eder. a Resimli sözlük, sözlük, kelime haritası, kelime kartları ve benzer araçlardan yararlanılır. b Öğrencilerin yeni öğrendikleri kelime ve kelime gruplarından sözlük oluşturmaları sağlanır. Kelimelerin zıt anlamlılarını tahmin eder. Kelimelerin eş anlamlılarını tahmin eder. Anlama Görsellerle ilgili soruları cevaplar. Görsellerden hareketle okuyacağı metnin konusunu tahmin eder. Okuduklarını ana hatlarıyla anlatır. Olayların oluş sırasına göre anlatılmasına dikkat edilir. Okuduğu metnin konusunu belirler. Okuduğu metinle ilgili soruları cevaplar. Okuduğu metnin içeriğine uygun başlık/başlıklar belirler. Metin türlerini tanır. Örneklerle desteklenerek düzyazı ve şiir hakkında kısa bilgi verilir. Okuduğu metindeki hikâye unsurlarını belirler. Metnin şahıs ve varlık kadrosu unsurlarına değinilir. Yazılı yönergeleri kavrar. Görsellerle desteklenerek kısa ve basit yemek tarifleri ile çocuk oyunları yönergelerinden faydalanılır. YAZMA Anlamlı ve kurallı cümleler yazar. Şiir yazar. Kısa metinler yazar. Kısa yönergeler yazar. Öğrencilerin basit yemek tarifi ile çocuk oyunu yönergeleri yazmaları sağlanır. Yazılarını görsel unsurlarla destekler. Formları yönergelerine uygun doldurur. Kimlik bilgilerini adı, soyadı, doğum yeri, doğum tarihi vb. içeren formları doldurmaları sağlanır. Yazdıklarının içeriğine uygun başlık belirler. Büyük harf ve noktalama işaretlerini uygun yerlerde kullanır. a Büyük harflerin adres yazımında, bayram isimleri Cumhuriyet Bayramı, Kurban Bayramı vb. ve tarihlerin 29 Mayıs 1453 vb. yazımında kullanıldığı belirtilir. b Nokta, virgül, ünlem, soru işareti, kısa çizgi, konuşma çizgisi ve kesme işaretlerinin yaygın kullanılan işlevleri üzerinde durulur. Harfler, kelimeler ve cümleler arasında uygun boşluklar bırakır. Yazdıklarını düzenler. Öğrencilerin yazdıklarını harf hatası, hece eksikliği ile yazım ve noktalama kuralları açısından gözden geçirmeleri ve düzenlemeleri sağlanır. Yazdıklarını paylaşır. Öğrenciler yazdıklarını sınıf içinde okumaları, okul veya sınıf panosunda sergilemeleri için teşvik edilir. Öğrencilere yazdıklarını sınıf içinde okumaları konusunda ısrar edilmemelidir. Yazma çalışmaları yapar. a Dikte, bakarak ve serbest yazma çalışmaları yaptırılır. b Yazma düzenine, sayfanın tamamının kullanılmasına ve temizliğine dikkat edilmesi gerektiği vurgulanır. Soru ekini kuralına uygun yazar. Yazma stratejilerini uygular. OKUMA Akıcı Okuma Okuma materyallerindeki temel bölümleri tanır. Okuma materyallerindeki içindekiler, sözlük ve kaynakça bölümleri tanıtılarak kısaca işlevlerine değinilir. Noktalama işaretlerine dikkat ederek okur. Vurgu, tonlama ve telaffuza dikkat ederek okur. Farklı yazı karakterleri ile yazılmış yazıları okur. Okuma stratejilerini uygular. Öğrencilerin sesli, sessiz ve tahmin ederek okuma yapmaları sağlanır. Söz Varlığı Görselden/görsellerden hareketle bilmediği kelimelerin anlamlarını tahmin eder. a Resimli sözlük, kavram haritası, sözlük, deyimler ve atasözleri sözlüğü ve benzer araçlardan yararlanılır. b Öğrencilerin yeni öğrendikleri kelime ve kelime gruplarından sözlük oluşturmaları sağlanır. Kelimelerin zıt anlamlılarını bulur. Kelimelerin eş anlamlılarını bulur. Eş sesli kelimelerin anlamlarını ayırt eder. Anlama Görsellerle ilgili soruları cevaplar. Görsellerden hareketle okuyacağı metnin konusunu tahmin eder. Okuduklarını ana hatlarıyla anlatır. Olayların oluş sırasına göre anlatılması sağlanır. Okuduğu metnin konusunu belirler. Metnin ana fikri/ana duygusunu belirler. Okuduğu metinle ilgili soruları cevaplar. Metinle ilgili sorular sorar. Okuduğu metindeki hikâye unsurlarını belirler. Metnin olay örgüsü, mekân, şahıs ve varlık kadrosu unsurlarına değinilir. Okuduğu metnin içeriğine uygun başlık/başlıklar belirler. Metin türlerini ayırt eder. Hikâye edici, bilgilendirici metin ve şiir hakkında örneklerden yararlanılarak genel kısa bilgiler verilir. Metinleri oluşturan ögeleri tanır. a Başlık ve paragraf hakkında kısa bilgi verilir. b Kıta ve dize hakkında kısa bilgi verilir. Kısa ve basit dijital metinlerdeki mesajı kavrar. Elektronik posta ve sosyal medya içeriklerine davet, teşekkür mesajları vb. yer verilir. Metindeki gerçek ve hayalî ögeleri ayırt eder. Okudukları ile ilgili çıkarımlar yapar. a Metindeki problem durumlarının tespit edilmesi ve bunlara farklı çözüm yolları bulunması sağlanır. b Metindeki durumlarla kendi yaşantıları arasında ilişki kurmaları teşvik edilir. Görsellerle okuduğu metnin içeriğini ilişkilendirir. Görsel ve konu arasındaki ilişki vurgulanır. Şekil, sembol ve işaretlerin anlamlarını kavrar. Bilişim teknolojileri bilgisayar, tablet ve iletişim araçlarında kullanılan şekil ve semboller üzerinde durulur. Yazılı yönergeleri kavrar. Harita, ilan, afiş, ürün etiketi, kullanım kılavuzu gibi materyallerden faydalanılır. Tablo ve grafiklerde yer alan bilgilere ilişkin soruları cevaplar. YAZMA Şiir yazar. Kısa metinler yazar. Hikâye edici metin yazar. a Öğrenciler, yazılarında varlıkların niteliklerini bildiren kelimeleri kullanmaları için teşvik edilir. b Olayların oluş sırasına göre yazılması gerektiği vurgulanır. c Öğrenciler yazılarına duygu ve düşüncelerini aktarmaları için teşvik edilir. Yazdıklarının içeriğine uygun başlık belirler. Kısa yönergeler yazar. Öğrencilerin basit bir etkinlik ve çocuk oyunu yönergesi yazmaları sağlanır. Formları yönergelerine uygun doldurur. Büyük harfleri ve noktalama işaretlerini uygun yerlerde kullanır. a Nokta, virgül, iki nokta, ünlem, tırnak işareti, soru işareti, kısa çizgi, konuşma çizgisi ve kesme işaretinin yaygın kullanılan işlevleri üzerinde durulur. b Kurum adlarının baş harflerinde, dizelerin başında, yer adlarının yazımında büyük harf kullanımı üzerinde durulur. Yazılarında eş sesli kelimeleri anlamlarına uygun kullanır. Yazdıklarını zenginleştirmek için çizim ve görseller kullanır. Görsellerdeki olayları ilişkilendirerek yazı yazar. Yazdıklarını düzenler. Yapılacak düzenleme çalışması sınıf düzeyine uygun yazım ve noktalama kuralları ile sınırlı tutulur. Yazdıklarını paylaşır. Öğrenciler yazdıklarını sınıf içinde okumaları, okul veya sınıf panosunda sergilemeleri için teşvik edilir. Öğrencilere yazdıklarını sınıf içinde okumaları konusunda ısrar edilmemelidir. Harfleri yapısal özelliklerine uygun yazar. Öğrencilerin yazılarında harfleri asli ve ilave unsurlarına dikkat ederek yazmaları sağlanır. Harflerin yapısal özelliklerine uygun kelime ve cümleler yazar. Öğrencilerin yazılarında kelimeler arasında uygun boşlukları bırakarak özenli, okunaklı ve düzgün yazmaları yazmaları sağlanır. Harflerin yapısal özelliklerine uygun kısa metinler yazar. Serbest veya bakarak kısa metinler yazmaları sağlanır. Yazdıklarında yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini kullanır. Yazma stratejilerini uygular. OKUMA Akıcı Okuma Noktalama işaretlerine dikkat ederek sesli ve sessiz okur. Vurgu, tonlama ve telaffuza dikkat ederek okur. Metinleri türün özelliklerine uygun biçimde okur. Hikâye edici ve bilgilendirici metinler ile şiir okutulur. Farklı yazı karakterleri ile yazılmış yazıları okur. Okuma stratejilerini uygular. Öğrencilerin sesli, sessiz, tahmin ederek ve soru sorarak okuma yapmaları sağlanır. Söz Varlığı Kelimelerin zıt anlamlılarını bulur. Kelimelerin eş anlamlılarını bulur. Eş sesli kelimelerin anlamlarını ayırt eder. Okuduğu metindeki gerçek, mecaz ve terim anlamlı sözcükleri belirler. Deyim ve atasözlerinin metnin anlamına katkısını kavrar. Bağlamdan yararlanarak bilmediği kelime ve kelime gruplarının anlamını tahmin eder. a Öğrencilerin tahmin ettikleri kelime ve kelime gruplarının anlamlarını sözlüklerden kontrol etmeleri sağlanır. b Öğrencilerin yeni öğrendikleri kelime ve kelime gruplarından sözlük oluşturmaları sağlanır. Anlama Görsellerle ilgili soruları cevaplar. Görsellerden ve başlıktan hareketle okuyacağı metnin konusunu tahmin eder. Okuduklarını ana hatlarıyla anlatır. Olayların oluş sırasına göre anlatılmasına dikkat edilir. Okuduğu metnin konusunu belirler. Metnin ana fikri/ana duygusunu belirler. Okuduğu metinle ilgili soruları cevaplar. Metinle ilgili sorular sorar. Okuduğu metinlerdeki hikâye unsurlarını belirler. Metnin konusu, olay örgüsü, mekân, zaman şahıs ve varlık kadrosu unsurlarına değinilir. Okuduğu metnin içeriğine uygun başlık belirler. Şekil, sembol ve işaretlerin anlamlarını kavrar. Haritalar, medya işaretleri ve sembolleri üzerinde durulur. Metin türlerini ayırt eder. Hikâye edici, bilgilendirici metinler ve şiir türünden örneklere yer verilerek genel, kısa bilgilendirme yapılır. Hikâye edici ve bilgilendirici metinleri oluşturan ögeleri tanır. Giriş, gelişme ve sonuç/serim, düğüm ve çözüm bölümleri hakkında kısa bilgi verilir. Metindeki gerçek ve hayalî ögeleri ayırt eder. Okuduğu metindeki kahramanların özelliklerini karşılaştırır. Kahramanların fiziksel ve kişilik özelliklerinin karşılaştırılması sağlanır. Okudukları ile ilgili çıkarımlar yapar. a Neden-sonuç, karşılaştırma, benzetme, örneklendirme gibi çıkarımlar yapılması sağlanır. b Öğrenciler metinde işaret edilen problem durumlarını tespit etmeleri ve bunlara farklı çözüm yolları bulmaları için teşvik edilir. c Yazarın olaylara bakış açısını belirlemesi sağlanır. Görsellerle okuduğu metnin içeriğini ilişkilendirir. Görsellerin metinde aktarılan anlama nasıl katkı sağladığını duygu oluşturma, kahramanların veya yerlerin özelliklerini vurgulama vb. açıklaması ve yorumlaması sağlanır. Metindeki renkli, altı çizili, koyu ifadelerin önemli noktaları vurguladığını kavrar. Metinler arasında karşılaştırma yapar. Metinlerin konuları ve karakterleri açısından karşılaştırılması sağlanır. Kısa ve basit dijital metinlerdeki mesajı kavrar. Elektronik posta ve sosyal medya içeriklerine tebrik, ilan ve duyuru mesajları vb. yer verilir. Medya metinlerini değerlendirir. Farklı türdeki medya metinlerinin reklam amaçlı el ilanları, web siteleri, seyahat broşürleri, el kitapları, bloglar vb. amacı ve hedef kitlesi hakkında görüş bildirilmesi sağlanır. Grafik, tablo ve çizelgelerle ilgili soruları cevaplar. Bilgi kaynaklarını etkili bir şekilde kullanır. Bilgiye erişmek için basılı ve dijital içeriklerdeki içindekiler ve sözlük bölümünden nasıl yararlanılacağına ilişkin bilgi verilir. Bilgi kaynaklarının güvenilirliğini sorgular. Yazılı kaynakların dergi, kitap, broşür, gazete vb. incelenmesi ve değerlendirilmesi sağlanır. Okuduğu metindeki olaylara ilişkin düşüncelerini ifade eder. YAZMA Şiir yazar. Bir işin işlem basamaklarına ilişkin yönergeler yazar. Öğrencilerin bir aletin kullanılma aşamalarını anlatan broşür hazırlamaları, bir oyunun aşamalarını anlatan kitapçık hazırlamaları ya da yol tarifi yazmaları sağlanır. Hikâye edici metin yazar. a Olayların oluş sırasına göre yazılmasının gerekliliği hatırlatılır. b Kişi, olay ve mekân unsurlarının anlatılması sağlanır. Bilgilendirici metin yazar. a Yazdıklarında duygu ve düşüncelerini aktarmaları için teşvik edilir. b Verilen ya da kendi belirledikleri bir konu hakkında araştırma yapmaları sağlanır. Hayalî ögeler barındıran kısa metin yazar. Görselleri ilişkilendirerek bir olayı anlatır. Yazdıklarının içeriğine uygun başlık belirler. Yazdıklarında yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini kullanır. Formları yönergelerine uygun doldurur. Büyük harfleri ve noktalama işaretlerini uygun yerlerde kullanır. a Yay ayraç, üç nokta, eğik çizgi, soru işareti, nokta, virgül, iki nokta, ünlem, tırnak işareti, kısa çizgi, konuşma çizgisi ve kesme işaretinin yaygın kullanılan işlevleri üzerinde durulur. b Kitap, dergi, gezegen ve yıldız adlarının yazımı ile iki noktadan sonra büyük harf kullanıldığı belirtilir. Yazdıklarını düzenler. a Öğrenciler yazdıklarını dil bilgisi ve anlatım bozuklukları yönünden kontrol etmeye teşvik edilir. b Sınıf düzeyine uygun yazım ve noktalama kuralları ile sınırlı tutulur. Yazdıklarını paylaşır. a Öğrenciler yazdıklarını sınıf içinde okumaları, okul veya sınıf panosunda sergilemeleri için teşvik edilir. Öğrencilere yazdıklarını sınıf içinde okumaları konusunda ısrar edilmemelidir. b Öğrenciler kompozisyon ve şiir yarışmalarına katılmaları için teşvik edilmelidir. Yazılarında eş sesli kelimeleri anlamlarına uygun kullanır. Yazdıklarını zenginleştirmek için çizim, grafik ve görseller kullanır. Kısaltmaları ve kısaltmalara gelen ekleri doğru yazar. Sayıları doğru yazar. Sayıların harflerle yazımı, birden fazla kelimeden oluşan sayıların yazımı, Romen rakamlarının yazımı üzerinde durulur. Yazılarında bağlaçları kuralına uygun kullanır. “de” ve “ki” bağlaçlarını doğru yazmaları sağlanır. Yazılarında kelimeleri gerçek, mecaz ve terim anlamları ile kullanır. Harflerin yapısal özelliklerine uygun metin yazar. Öğrencilerin kendi yazı stillerini oluşturmaları teşvik edilir. Yazma stratejilerini uygular. OKUMA METNİ 7. TEMA Ad ......................................... Soyad .................................... DEĞERLERİMİZ Gülizar teyze, yetmişine merdiven dayamış olsa da hâlâ köyün en iyi kilim ustasıydı. Göz hizasından burnunun üstüne düşürdüğü gözlüğüyle desen desen dokuyordu kilimini. Bir taraftan da yanık sesiyle türküler söylemek gelince içinden – Vur bağlamanın tellerine Hayriye kızım, derdi. Kilim atölyesinin ustasına nazlanmak olmazdı. O bağlama çaldı, Gülizar teyze söyledi. Âşık Veysel’den, Mahsuni Şerif’ten ve Neşet Ertaş’tan ardı ardına potpuriler sıraladı. Onu dinleyen köyün genç kızları, kâh duygulandı, kâh hareketlendi. İnsanın kanını kay- natan türkülerde ayağa kalkıp oynadılar. Oyun havalarının ritmine kapılıp yazın sıcağına aldırmadan halay bile çektiler. – Ah ah! Köyde bir düğün olsa da şöyle bir kurtlarımızı döksek, dedi ihtiyar kadın. Kızlar gülüştüler. Aralarından biri – Sen daha geçen gün şehirde bir düğüne ka- tılmadın mı? Gülizar teyze burun kıvırdı – Aman! Şehirlerdeki düğünler çok sıkıcı. Hep pop şarkıları çalıyorlar. Tuhaf tuhaf danslar, ha- vasız salonlar… Köy düğünleri gibisi var mı? Kına geceleri, çeyiz sandığı taşımalar, davullar, zurnalar, türküler, oyun havaları… Başka bir kız atıldı – Madem köy düğünlerinden keyif alıyorsun, komşu köyde düğün varmış. Hep birlikte katılalım mı? – Ne zaman? – Bu akşam! – Türküleri ben söylersem gelirim. Kızlar kahkahayla güldüler bu defa. Onların neşeli hâlini gören Gülizar teyze, son sözü söyledi – Türk kültürünün en neşeli geleneklerinden biridir düğünlerimiz. Başka kültürlere özenip bu güzel değerimizi sıkıcı hâle getirmeseydik keşke. Bari sizler sahip çıkın bu güzel- liklere. Sizden sonra da çocuklarınız, torunlarınız sahip çıksın. Unutmayın! Bir milleti diğer milletlerden ayıran en önemli özelliği kültürel değerleridir. Şenol YANIK 4. Sınıf • Türkçe 149 Okudug˘umuzu Anladık mı? Aşağıdaki soruları okuduğumuz metne göre A şağıdaki görsellerden kültürel değerleri- cevaplayalım. mize ait olanları işaretleyelim. 1. Gülizar teyze ne ustasıdır? A halı B kilim C nakış D dikiş 2. Gülizar teyze ve köyün kızları nerede bağ- lama çalıp türkü söylüyorlar? A Köy düğününde B Kına gecesinde C Kilim atölyesinde D Şehir düğününde 3. Aşağıdakilerden hangisi Gülizar teyzenin A şağıdaki kelimeleri anlamları ile numara şehir düğününden sıkılma sebeplerinden biri vererek eşleştirelim. değildir? 1 potpuri 2 çeyiz 3 bağlama A Pop şarkıları B Havasız salonlar Ü ç çift telli olan ve mızrapla çalınan C Tuhaf tuhaf danslar bir saz. D Oyun havaları Sevilen müzik eserlerinden seçilmiş bö- 4. Bir milleti diğer milletlerden ayıran en lümlerin arka arkaya seslendirilmesiyle önemli özellik nedir? oluşan müzik parçası. A Kültürel değerleri G elin için hazırlanan her türlü eşya, B Doğal güzellikleri cihaz. C Tarihî yerleri D Gelir kaynakları 150 4. Sınıf • Türkçe GÖRSEL OKUMA Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ Resim, şekil, sembol, grafik, tablo, beden dili, doğa ve sosyal olaylar gibi görsel kavramları anlamlandırma ve yorumlamaya görsel okuma denir. Aşağıda bir metne ait görsel ve başlık verilmiştir. Soruları görsele göre cevaplayalım. Hayvan Dostlarımız Aşağıdaki soruları görsele göre cevaplayalım. Görseldeki binanın yıkılma nedeni ne olabilir? ............................................................................................................................................................................ Görseldeki insanlar ne yapmaktadır? ............................................................................................................................................................................ Görseldeki köpek neden enkazın üzerinde dolanmaktadır? ............................................................................................................................................................................ Başlıktan ve görselden hareketle metnin konusu ne olabilir? ............................................................................................................................................................................ Kazanım Görsellerle ilgili soruları cevaplar. Görsellerden ve başlıktan hareketle okuya- 4. Sınıf • Türkçe 151 cağı metnin konusunu tahmin eder. Görsellerle okuduğu metnin içeriğini ilişkilendirir. PE Aşağıdaki görseller arasındaki ilişkiyi kısaca yazalım. ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ KT Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyelim. 1. 2. TÜRKİYE AÇIK HAVA MÜZESİ Kapadokya Peribacaları Kaliteli Eğitim Yayınları Yukarıda bir metne ait başlık ve görsel verilmiştir. Yukarıdaki görselden yola çıkılarak aşağıda- Buna göre bu metnin konusu aşağıdakiler- kilerden hangisi kesin olarak söylenebilir? den hangisi olabilir? A Peribacalarının oluşumunda rüzgârın A Müze türleri ve yerleri etkisi vardır. B Tarihî eserleri korumanın yolları C Ülkemizin tarihî ve doğal güzellikleri B Kapadokya’da balon turları düzenlenir. D Çevre ve doğal hayatın önemi C Herkesin burayı görmesi gerekir. D Yerli turistler de balon turuna katılır. 152 4. Sınıf • Türkçe OLAYLARIN OLUŞ SIRASI Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ Bir olayın nasıl başladığı, nasıl geliştiği ve nasıl sonuçlandığını anlatmak için “ilk önce, önce, sonra, daha sonra, sonunda, en sonunda” gibi ifadeler kullanılır. KE Aşağıdaki metinlerde noktalı yerlere, verilen kelimelerden uygun olanlarını yazarak metni tamamlayalım. ilk önce - önce - sonra - daha sonra - sonunda - en sonunda Balıkçılın karnı acıkmıştı. ......................... kendine bir su kenarı buldu. ......................... suda bir sazan balığı gördü. Öyle basit yiyecekleri beğenmezdi. Kendi kendine, ’Sazana mı kaldı benim gibi kuşların beyi?’ diye söylendi. ......................... sazan ortadan kayboldu. Suda bir kaya balığı belirdi. Bu kez de burnunu büküp ’Bu kötü balığa mı kaldım? Nasıl doyarım onunla?’ dedi balıkçıl. ......................... kaya balığı da süzülüp gitti. ......................... suda tek bir balık bile kalmamıştı. Karnı iyice acıkan balıkçıl, ne bulsa yiyecekti. Her balığa kendince bir kusur bulan balıkçıl, .... ................................... o günü aç karnına geçirmek zorunda kaldı. Pencerenin önündeki kuşu gören Zeynep ....................... çok şaşırdı. .................... yavaşça pen- cereyi açtı. Kuş kıpırdamıyordu. ......................... kuşu ürkütmemek için usulca elini uzattı. Kuşun hiç kaçacak hâli yoktu. Yaralı gibiydi. .......................... kuşu tutup içeri aldı ve annesine haber verdi. ............................. kuşu veterinere götürmeye karar verdiler. KE Aşağıdaki görselleri olayın oluş sırasına göre numaralandıralım. Oluş sırasına göre olayı yazalım. ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ Kazanım Okuduklarını ana hatlarıyla anlatır. Hikâye edici metin yazar. 4. Sınıf • Türkçe 153 PE Aşağıda karışık olarak verilen cümleleri olayların oluş sırasına göre örnekteki gibi numaralan- dıralım. Tam çarşının ortasından geçerken Nasrettin Hoca dengesini kaybetti. Bu işe yetişmek için telaşla eşeğine bindi. Ardından da eşeği Karakaçan’ı hızla koşturmaya başladı. 1 Bir yaz günü Nasrettin Hoca’nın acele bir işi vardı. Meraklı bakışlar arasında \"Güüüm!” diye yere düştü. Nihayet 23 Nisan’da Ankara’da TBMM’yi açmıştır. Atatürk 19 Mayıs’ta Samsun’a çıkarak Kurtuluş Savaşı’nı başlatmıştır. Bu kongrelerde o bölgelerin en değerli kişileri ile görüşmüştür. Daha sonra çeşitli illerde kongreler yaparak halkı bilinçlendirmiştir. KT Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyelim. 1. O günden sonra Atatürk, Mustafa 2. Aşağıdaki cümlelerden bir paragraf oluş- I Kemal olarak tanınmaya başladı. turulursa hangisi dışarda kalır? II Sonra matematik öğretmeni “Sana A Elindeki cihaz ile sesin nereden geldiğini Mustafa Kemal diyelim.” dedi. bulmaya çalıştı. Bir gün matematik öğretmeni “Se- Kaliteli Eğitim Yayınları B Usta, arabanın altına girdi. III nin de adın Mustafa benim de adım C Yine de otobüse yetişemedi. D Çırağa tornavida getirmesini söyledi. Mustafa. Bu böyle olmayacak.” dedi. 3. Aşağıdaki cümlelerden hangisi olayın oluş sı- IV Atatürk en çok matematik dersini rasına göre sıralandığında en sonda yer alır? severdi. A Kapıyı nazikçe çaldılar. Y ukarıdaki cümleler olayların oluş sırasına B Kırmızı araba evin önünde durdu. göre sıralanırsa doğru sıralama aşağıdaki- C Evin kapısına doğru yöneldiler. lerden hangisi olur? D İçinden iki kişi indi. A III - II - I - IV B III - II - IV - I C IV - II - III - I D IV - III - II - I 154 4. Sınıf • Türkçe METİNDE KONU - ANA FİKİR Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ • Konu, bir yazıda üzerinde en çok durulan olay, düşünce ve durumdur. \"Bu metinde ne an- latılıyor?” sorusunun cevabıdır. • Ana fikir, yazının yazılış amacı, yazarın bize vermek istediği mesaj veya düşüncedir. Ana dü- şünce ve ana fikir aynı şeyi ifade etmektedir. KE Aşağıda verilen metinlerin konularını belirleyip karşılarına yazalım. .................................... Zenginlik, mutlu bir aile olmak için gerekli değildir. Ailedeki kişile- .................................... .................................... rin birbirlerine olan sevgisi, saygısı ve hoşgörüsü mutluluğu getirir. .................................... Bu sevgi ve saygı sayesinde aile üyeleri birbirlerini incitmez ve mutlu olurlar. Bunların olmadığı yerde zenginlik de mutluluğu getirmez. İnsanlar için yararı saymakla bitmeyen ağaçlar, insanlar tarafından bi- .................................... linçsizce yok ediliyor. Kesilen her bir ağaç ile kendi kolunu kestiğinin farkında .................................... olmuyor insan. Akciğerlerini söküp atmak gibi bir şeydir ağaçları kesmek. .................................... Boşuna dememişler “İnsana en büyük kötülüğü yine insan yapar.” diye. .................................... Hande, salı günkü matematik sınavına pazartesi günü çalışırım diye .................................... hafta sonu hep oyun oynadı. Havalar sıcak olduğu için güneşte fazla .................................... kalınca başına güneş geçti ve hastalandı. Bu yüzden sınava hiç çalı- .................................... şamadı. .................................... Hedefi olan insanlar başarılı olur. Ünlü bir düşünür demiştir ki .................................... “Rotası olmayan bir gemiye hiçbir rüzgâr yardım edemez.” Başarılı .................................... olan birçok kişinin hayatı incelendiğinde onların çocukluğundan beri bir .................................... hedef için çalıştıklarını göreceksiniz. .................................... İnsan ne kadar çalışıp para kazanırsa kazansın tutumlu olmadığı .................................... ve harcamalarına bir sınır getirmediği sürece bir şey artıramaz. Para; .................................... kazanmakla değil, tutumla artar. .................................... .................................... Kazanım Okuduğu metnin konusunu belirler. Metnin ana fikri/ana duygusunu belirler. 4. Sınıf • Türkçe 155 PE Aşağıda verilen metinlerin ana fikirlerini bulup işaretleyelim. Öğrendiğimiz her yeni şey, bizi bam- Her insana güvenemezsiniz. Ama güven- başka bir insan yapar. Her gün yeni şeyler diğimiz, dost bildiğiniz insanlara bile sırrımızı öğrenmeliyiz. açmamalıyız. Sizin güvenip dost bildiğiniz, sır- rınızı paylaştığınız kişi de dost bildiği, güvendiği Hz. Muhammed, “İki günü eşit olan ziyan- insanlarla sizin sırrınızı paylaşabilir. Böylece dadır.” sözüyle insanın kendisini geliştirmesinin sır dediğiniz şeyi herkes duyabilir. önemini belirtmiştir. Ö ğrenmek için okumak gereklidir. H erkese sırrımızı söyleyebiliriz. Ç ok bilgili olmak başarı için yeterli de- Sırlarımızı dostlarımızla paylaşabiliriz. ğildir. Şans da önemlidir. Zorda kaldığımız için sırlarımızı payla- Ö ğrendiklerimiz ile yetinmeyi bilmeliyiz. şırız. Her gün yeni şeyler öğrenerek kendimi- İnsan sırrını, başkalarının da duyabile- zi geliştirmeliyiz. ceği için kimseye söylememelidir. KT Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyelim. 1. Teknolojik gelişmeler olumlu sonuçlar ya- Kaliteli Eğitim Yayınları 2. Parasız bir dünya düşünülemez. Ancak para nında olumsuz sonuçlar da doğurmuştur. her şey değildir. Sizce de sağlığımız daha Şehirlerdeki bina ve araç sayısının artma- önemli değil midir? Bir nefes alabilmenin sıyla trafik tıkanıklıkları ve park sorunları fiyatı olabilir mi? Para peşinde koşarken asıl yaşanmaktadır. Hava kirliliği, gürültü, yeşil zenginliğin sağlık olduğunu unutmamalıyız. alanların azalması vb. çevre sorunları da Sağlığımızı tehlikeye atacak durumlardan teknolojideki gelişmelere bağlı olarak ortaya kaçınmalıyız. çıkmaktadır. Yukarıdaki paragrafın ana fikri aşağıdaki- Bu parçanın konusu aşağıdakilerden han- lerden hangisidir? gisidir? A Parasız bir hayat olamaz. A Teknolojik gelişmelerin olumlu sunuçları B Şehirlerdeki park yerlerinin azlığı B Sağlıklı bir hayat için para gereklidir. C Teknolojik gelişmelerin ortaya çıkardığı C Sağlık kadar para da çok önemlidir. çevre sorunları D Teknolojik gelişmelerin hızı D En büyük zenginliğimiz sağlıktır. 156 4. Sınıf • Türkçe ŞİİRDE KONU - ANA DUYGU Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ İnsanda güzel duygular uyandıran ve sanat değeri taşıyan yazılara şiir denir. Şiirde üzerin- de durulan varlık, kavram, olay, durum ve düşünce şiirin konusudur. Şiirde şairin dile getirdiği duygu, düşünce ve hayale ana duygu ana fikir denir. KE Aşağıdaki şiirlerin konusunu işaretleyelim. Temizlik Harman Yağmur Güneş Artık geçti hüzün taşımanın modası Getir bize yeşillik, neşe getir. Tarlalar buğday bekler senden, çocuklar ekmek. Dünyanın da yüzü yıkanmak gerek. Cahit KÜLEBİ En son durağına varmadan ömrün Atatürk C umhuriyet Kapadı yolunu bir mezar taşı. Vatan Ö zgürlük Büyük kurucusu cumhuriyetin Hürriyet aşkı milletin başı. Kemalettin KAMU Okumayı, yazmayı Kütüphane Kitap Gördüm, öğrendim senden. Okul Ö ğretmen Büyükleri saymayı Yine sensin öğreten. Sende bilgi, görgü var, İ. Hakkı TALAS Sende bütün gerçekler. Sayfalarını açar, Okurum birer birer. Kazanım Okuduğu metnin konusunu belirler. Metnin ana fikri/ana duygusunu belirler. 4. Sınıf • Türkçe 157 PE Aşağıdaki şiirlerin ana duygusunu yazalım. Tarihin dilinden düşmez bu destan, Nehirler gazidir, dağlar kahraman, Ne sevimli bir annesin Her taşı bir yakut olan bu vatan Ne tatlıdır senin sesin Can verme sırrına erenlerindir. Canım mısın, melek misin? Benim canım anneciğim. Ana Duygu ................................................... Ana Duygu ................................................... Yoksul bir çocuk görsem Hayat veren bir yudum su, Yağmur altında üşüyen, Köyde yaşam bu doğrusu. Köprü olmak geçer Yok mu, kırların kokusu? Hiç değilse Gülü özlenmez mi köyün? İçimden. Ana Duygu ................................................... Ana Duygu ................................................... KT Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyelim. ........................................ Aşağıdaki soruları yandaki şiire göre cevaplayalım. Atalarım gökten yere İndirmişler ay yıldızı, 1. Şiire en uygun başlık aşağıdakilerden han- Bir buluta sarmışlar ki gisidir? Rengi şafaktan kırmızı. A Vatan B Bayrağım Onun ateş kırmızısı, Ne gelincik ne de gülden, Kaliteli Eğitim Yayınları C Kurtuluş Savaşı D Vatan ve Çocuk Türk oğlunun öz kanıdır, Ona bu al rengi veren. 2. Şiirin ana duygusu aşağıdakilerden han- gisidir? Ay yıldızı, gökyüzünün Ayla, yıldızından yüksek, A Gelecek kaygısı B Vatan özlemi Türk’ün alın yazısıdır, C Kahramanlık D Bayrak sevgisi Türk’tür onu yükseltecek. 3. Şiirin konusu aşağıdakilerden hangisidir? Hasan Ali YÜCEL A Bayrak B Memleket C Savaş D Barış 158 4. Sınıf • Türkçe ŞİİR YAZALIM Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ • Şiirde duygular, düşünceler dizeler hâlinde ve kelimelerin ahenkli bir şekilde bir araya geti- rilmesiyle belirtilir. Şiirin her satırına dize denir. Dört satırdan oluşan dizelere kıta dörtlük denir. Şiirin her satırı büyük harfle başlar. • Şiir yazarken önce konu ve ana duygu belirlemeliyiz. Yazmak istediklerimizi zihnimizde ta- sarladıktan sonra şiirin içeriğine uygun başlık atmalıyız. Şiirimizi zenginleştirmek için uygun görsellerle destekleyebiliriz. KE Aşağıdaki noktalı yerlere verilen kelimelerden uygun olanını yazarak şiiri tamamlayalım. Şiirin içeriğine uygun bir başlık yazalım. ..................................... beni duyunca koşar Benim sevimli ..................................... havlar Bahçedeki kulübede ..................................... Görünce uzaktan ..................................... kollar Hemen yanıma ..................................... sallar arkadaşım yaşar Bana kuyruğunu ..................................... Hep arkamı ..................................... Yabancı bir ses ..................................... Hiç durmadan ..................................... KE Aşağıdaki görselde belirtilen konuya uygun iki kıtalık şiir yazalım. 4. Sınıf • Türkçe 159 ..................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... .......................................................................... ............................................ Kazanım Şiir yazar. Yazdıklarını zenginleştirmek için çizim, grafik ve görseller kullanır. PE Aşağıya konusunu ve ana duygusunu kendimizin belirlediği bir şiir yazalım. Şiirimizde benzetme ifadelerine, pekiştirmeli, eş sesli, mecaz anlamlı kelimelere yer verelim. Şiirimize uygun resim çizelim. ...................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... 160 4. Sınıf • Türkçe HİKÂYE UNSURLARI Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ Bir metindeki olay, yer ve zamana hikâye unsurları denir. Hikâye Unsurları Olay Yer Kişiler Zaman Metinde anlatılan Olayların yaşandı- Olayda etkili olan Olayın geçtiği an, veya olayı yaşayan gün, mevsim veya durum ğı yer kişi/kişiler dönem KE Aşağıdaki metni okuyalım. Metnin hikâye unsurlarını yazalım. Oduncu ile İhtiyar Adam Bir güz günü oduncunun biri ırmak boyunda odun keserken baltasını suya düşürmüş. Ne yapsın? Oturmuş, başlamış ağlamaya. O sırada oradan geçen ihtiyar bir adam, oduncunun hâline acımış. Irmağa dalmış, bir altın balta çıkarmış. “Bu mu senin baltan?” diye sormuş. Oduncu “Bu değil.” demiş. İhtiyar adam yine dalmış, bir gümüş balta çıkarmış. Oduncu “Bu da değil.” deyince ihtiyar adam sudan asıl baltayı çıkarmış. İhtiyar adam, oduncuya doğru söylediği için mükâfat olarak altın balta ile gümüş baltayı da vermiş. Oduncu evine dönünce başından geçenleri komşusuna anlatmış. Komşusu onu kıskanmış. Ertesi gün ırmak boyuna gitmiş. Baltasını suya atmış. Sonra başlamış ağlamaya. İhtiyar adam hemen gelmiş. “Nedir senin derdin?” diye sormuş. Durumu öğrenince ırmağa dalıp bir altın balta çıkar- mış. “Bu mu senin baltan?” diye sormuş. Oduncu çok sevinmiş. “Evet, bu!” demiş. Ama ihtiyar adam onun yalancılığına çok kızmış. Altın baltayı vermediği gibi asıl baltasını da sudan çıkarmamış. Kahramanlar Oduncu ile Yer ................................................ İhtiyar Adam ................................................ ................................................ ................................................ Zaman ................................................ Olay ................................................ ................................................ ................................................ Kazanım Okuduğu metinlerdeki hikâye unsurlarını belirler. 4. Sınıf • Türkçe 161 PE Aşağıdaki metni okuyalım, hikâye unsurlarını yazalım. Hayata Bakış Açısı Bir gün Avrupa’nın ünlü sanat merkezi kentlerinden birinde gezen çocuğun biri bir vitrinde çok hoş bir tablo görür. Tablo oldukça pahalıdır. Çocuk bu tabloyu ağabeyinin doğum günü için almayı ister ve bir iş bulup kıt kanaat geçinerek biriktirdiği tüm para ile mağazaya gider. Şanslıdır, tablo hâlâ satılmamıştır. İçeri girer ve tabloyu bir süre yakından izledikten sonra resmi yapan sanatçıyı bularak – Ağabeyimin doğum günü için bu resmi satın almak istiyorum. Tüm param bu kadar, der. Ressam bir süre düşündükten sonra resmi paketler ve satar. Çocuk paketini alır ve teşekkür ederek çıkar. Mağazada adamın arkadaşları da vardır ve şaşkın şaşkın sorarlar – Sen ne yaptın, o resmin değeri milyonlar ederdi. Neden bu kadar cüzi bir rakama sattın? Adam cevap verir – Evet, ben bu resme milyonlarını verecek bir sürü insan bulabilirdim ancak tüm servetini bu resme verecek kaç kişi bulabilirdim? w Metinde anlatılan olay nedir? ............................................................................................................. ....................................................................................................................................................................... w Metnin kahramanları kimlerdir? .......................................................................................................... w Metindeki olay ne zaman gerçekleşmiş? ............................................................................................ w Metindeki olayın yaşandığı yer neresidir? ......................................................................................... KT Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyelim. Keçi ile Çoban Aşağıdaki soruları yandaki metne göre cevap- Bir akşamüstü çoban, keçilerini toplayıp layalım. ağıla götürüyormuş. Ama hayvanlardan biri iyi bir ot bulmuş dere kenarında, bir 1. Hikâyenin geçtiği yer neresidir? türlü gelmiyormuş. Çoban kızıp yerden bir taş almış, öyle ni- Kaliteli Eğitim Yayınları A Orman B Köy şan almış ki keçinin bir boynuzunu kırıvermiş. C Dere kenarı D Ağıl Bunun üzerine çoban, “Ben ettim, sen etme! Aman efendiye söyleme!” diye baş- 2. Metinle ilgili aşağıda verilen hikâye unsur- lamış yalvarmaya. larından hangisi yanlıştır? Keçi bakmış, “Haydi, ben söylemeyeyim ama nasıl saklarız? Boynuzlarımdan birinin A Zaman Bir akşamüstü kırılmış olduğunu her gören göz görmez B Yer Dere kenarı mi?” demiş. C Olay Çobanın keçinin boynuzunu kırması D Kahramanlar Keçi ve sahibi 162 4. Sınıf • Türkçe BAŞLIK BELİRLEME Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ Başlık, metinde anlatılan konu ve ana düşünceye uygun olmalıdır. Başlık bir veya birkaç kelime- den de oluşabilir. Başlığı oluşturan her bir kelimenin ilk harfi veya bütün harfleri büyük yazılır. KE Aşağıdaki metinleri okuyalım. Metinlere en uygun başlığı işaretleyelim. Dünya kendi etrafında dönme, Güneş’in etrafında D ünyamızın Şekli dolanma hareketi yapar. Dolanma hareketinin yönü Mevsimler batıdan doğuya doğrudur. Dünya, Güneş’in etra- D ünya’nın Dolanma Hareketi fındaki dolanımını 365 gün 6 saatte tamamlar. Bu Dünya’nın Dönme Hareketi süre bir yıl olarak kabul edilir. Dünya’nın dolanma hareketi sonucunda mevsimler oluşur. Bir gün okuldan eve dönerken yanımızda bir Adresimizi Öğrenelim otomobil durdu. İçindekileri hiçbirimiz tanımıyorduk. Hayır Demeyi Bilmeliyiz Önce bize adres sordular. Biz, adresi bilmediğimizi Okul Dönüşü söyleyince bizi araba ile evlerimize bırakmayı teklif Yardımsever Çocuklar ettiler. Suna, bu teklife hayır dememiz gerektiğini söyledi. Adamların yanından hızlıca uzaklaştık. Yurdu düşmanlar sardı, 19 Mayıs 1919 Güneşimiz karardı. Çanakkale Destanı Ninelerin gözleri Y aşasın 23 Nisan Birer kanlı pınardı. Samsun’a Yolculuk Serin bahar meltemi Gibi beyaz bir gemi Samsun'a demir attı, Göklerimiz ağardı. Bu gemide inanan, Yurda şan, millete şan; Büyük, eşsiz kahraman Mustafa Kemal vardı. Kazanım Okuduğu metnin içeriğine uygun başlık belirler. Yazdıklarının içeriğine uygun başlık belirler. 4. Sınıf • Türkçe 163 PE Aşağıdaki metnin konusu ve ana fikrini belirleyerek içeriğine uygun başlık yazalım. ...................................................... Ekosistem birbirleriyle sürekli etkileşim hâlinde olan canlılardan ve bu canlıların yaşadıkları çevreden oluşur. Orman, bozkır, akarsu, göl, okyanus, bunların hepsi içinde yaşayan canlılarla birer ekosistemdir. Bir ekosistemdeki tüm canlılar yaşamlarını devam ettirmek için besine ihtiyaç duyar. Bir canlı besin olarak ekosistemindeki başka canlıları tüketirken yine o ekosistemdeki diğer canlılar tarafından da besin olarak tüketilir. Canlılar arasındaki bu beslenme ilişkisi besin zinciri olarak adlandırılır. Metnin konusu ........................................................................................................................................ Metnin ana fikri ........................................................................................................................................ PE Aşağıda verilen konu ve ana fikre uygun bir metin yazalım. Metnimize uygun başlık belirle- yelim. Metnin konusu Selma teyzenin okuma yazma kursuna gitmesi Metnin ana fikri İnsan isterse her yaşta başarıya ulaşabilir. ...................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... KT Aşağıdaki çoktan seçmeli soruda doğru seçeneği işaretleyelim. Gölün tam yanında büyük bir yol varmış. Bu yoldan geçen araçların egzozlarından çıkan pis kokulu gazlar etrafa yayılırmış. Bu yolun kenarındaki kocaman çam ağaçları bu gazları içine çeker, sonra da dışarıya temiz hava verirlermiş. Ormandaki kuşlar bunların farkındaymış. Ağaçlara şarkılar söyleyerek teşekkür ederlermiş. Yukarıdaki metne en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir? A Orman Yolu B Doğadaki Canlılar C Çevreci Ağaçlar D Motorlu Araçlar 164 4. Sınıf • Türkçe METİN TÜRLERİ VE SORU SORMA Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ • Bilgilendirici Metin Herhangi bir kavram, konu ve olay hakkında bilgi vermek, düşündürmek amacıyla yazılan metinlerdir. • Hikâye Edici Metin Bir olayın ya da durumun zaman, kişi ve yer gibi hikâye unsurlarına yer verilerek anlatıldığı metinlerdir. • Şiir Duygu ve düşüncelerin dizeler hâlinde ve kelimelerin ahenkli bir şekilde bir araya geti- rilmesiyle aktarıldığı metin türüdür. KE Aşağıdaki metinleri okuyalım. Metinlerin türünü işaretleyerek örnekteki gibi metinlerle ilgili sorular yazalım. Yaz aylarının sonlarıydı. Buğra, ailesi ile ismini sadece haberlerden duyduğu Salda Gölü’ne doğru yola çıktı. Uzun ve yorucu bir yolculuk sonrası onları Salda Gölü’nün beyaz kumları karşıladı. Havanın kapalı olmasına rağmen gülün turkuaz rengi ve beyaz kumsalın güzelliği görsel bir şölen sunuyordu. Buğra, yol boyunca dünyanın başka yerlerinde bile nadir olan bu göl hakkında gerekli bilgileri öğrenmişti. Bu kadar güzel olacağını tahmin etmemişti. Ailecek bu muhteşem manzaranın tadını doyasıya çıkardılar ve bol bol fotoğraf çektiler. Bilgilendirici Hikâye Edici Şiir Kim ..K.. Ne zaman ..................................................................................................................................................... Nerede ..................................................................................................................................................... Vücudumuz uykudayken de çalışmaya devam eder. Bunu da gün içinde depolanan enerjiyi kullanarak yapar. Yani sabah uyandığımızda enerji olarak kullanacak bir birikimimiz kalmamış olur. İşte bu yüzden yapılacak ilk işlerden biri depomuzu tekrar doldurmak olmalı! Bunun için protein, karbonhidrat, kalsiyum ve vitaminler içeren bir kahvaltı tam da gereksinimimiz olan şey. Böyle bir kahvaltı için yumurta, süt, peynir, lif açısından zengin bir dilim ekmek, biraz da sebze ya da meyve işimizi görür! Bilgilendirici Hikâye Edici Şiir Ne zaman ..................................................................................................................................................... Nasıl ..................................................................................................................................................... Niçin ..................................................................................................................................................... Ne ..................................................................................................................................................... Kazanım Metin türlerini ayırt eder. Metinle ilgili sorular sorar. 4. Sınıf • Türkçe 165 PE Aşağıda türü, konusu ve anahtar kelimeleri belirtilen bir metin yazalım. Metnin türü Şiir 2 kıta Konusu Çocuk Anahtar kelimeler Aile, oyun, neşe, sevgi, oyuncak, öğrenme, bilgi, okul ...................................................... ................................................................................................. ................................................................................................. ................................................................................................. ................................................................................................. ................................................................................................. ................................................................................................. ................................................................................................. ................................................................................................. Yazan ...................................................... PE Aşağıdaki metni okuyalım. Metne uygun başlık yazarak soruları cevaplayalım. ............................................................................ Yaz tatilinde dedem ile güzel günler geçirdim. Onun yanındayken canım hiç sıkılmadı. Dedemin küçük ve şirin bir yazlık evi var. Yazları ailece dedemin yanına gideriz. Bu yaz ben dedemin yanında daha uzun kaldım. Dedem ilerlemiş yaşına rağmen gayet dinç görünüyor ve her işini kendi yapıyordu. Orada kaldığım sürece dedemin neden bu kadar sağlıklı kalabildiğini daha iyi anladım. Dedem her gün aynı saate yatıyor ve aynı saatte kalkıyordu. Sağlıklı beslenip sabah yürüyüşünü ihmal etmiyordu. Ondan öğrenecek çok şeyim olduğunu anladım. Metnin türü nedir? ............................................................................................................................ Metnin konusu nedir? ............................................................................................................................ Metnin ana fikri nedir? ............................................................................................................................ 166 4. Sınıf • Türkçe METNİN BÖLÜMLERİ Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ Bilgilendirici Metinler Hikâye Edici Metinler Giriş Gelişme Sonuç Serim Düğüm Çözüm Giriş/Serim Hikâyede olayın kahramanlarının tanıtıldığı, olayın yeri ve zamanı hakkında kısa bilgi verildiği bölümdür. Bilgilendirici metinlerde ise yazar bu bölümde açıklayacağı destekleyeceği fikre giriş yapar. Gelişme/Düğüm Olayların anlatıldığı bölümdür. Heyecan artar ve olayların nasıl sonuçlanacağı merak edilir. Bilgilendirici metinlerde yazar savunduğu fikri örnekler ile destekler. Sonuç/Çözüm Metinde geçen olaylar veya fikir bu bölümde sonuca bağlanır. Metinden çıka- rılacak dersler ana fikir belli olur. KE Aşağıdaki cümlelerin metnin hangi bölümüne ait olduğunu örnekteki gibi işaretleyelim. Metnin Bölümleri Giriş/ Gelişme/ Sonuç/ Kaplumbağa, “Önemli olan yaptığımız her işte kararlı olmaktır. Gerek- Serim Düğüm Çözüm siz övünmek, başkalarını küçümsemek sadece zayıflıktır.” demiş. Tavşan yaptığı hatayı anlamış. O günden sonra hiç kimseyi küçümsememiş. 3 Sıcacık bir ilkbahar günüydü. Güneş göz kamaştırıcı ışıklarını her yere yaymıştı. Çiftlikte bir ördek büyük bir mutlulukla yumur- talardan çıkan yavrularını seyrediyordu. Geyik boynuzları ile övünüp bacaklarını beğenmediği sırada ar- kasında bir kaplan belirmiş. Kaplan geyiği parçalamak için atılmış. Geyik o beğenmediği incecik bacaklarıyla hızla koşup uzaklaşmış. Ama boynuzları bir dala takılmış. Köylü, hatasını anlayıp yaptığına çok pişman olmuş ama iş işten geçmiş. Köylü yine yoksullaşıp zor ve sıkıntılı bir hayat sürmüş. Böylece hırsının ve açgözlülüğünün cezasını çekmiş. Bir zamanlar yoksul bir kadın yaşarmış. Bu kadının bir oğlu varmış. Oğlu çok tembel bir delikanlı olduğu için paraları yok denecek kadar azmış. İkisi de derenin karşı tarafında otlamak istemiş ve ırmağın üze- rindeki köprünün tam ortasına rastlaşmış. İki keçi, köprüde burun buruna gelmiş. Kurt bal almak için pençesini kovuğa uzatınca fırlamış, kaçmış. Her yanını arılar sokmuş. Ama o günden sonra da verdiği sözü hep yerine getirmiş. Kazanım Hikâye edici ve bilgilendirici metinleri oluşturan ögeleri tanır. 4. Sınıf • Türkçe 167 PE Aşağıda verilen paragrafların metnin hangi bölümüne ait olabileceğini noktalı yerlere yazalım. Ülkesindeki bütün gençleri huzuruna çağırır ve onlara “Bugün her birinize bir tohum vere- ceğim. Bir yıl sonra tohumdan çıkan bitkiyle geri gelmenizi istiyorum. O zaman tahta geçecek hükümdarı seçeceğim.” der. Ling de tohumunu alıp eve getirir ama ne yaptıysa tohumundan bitki yetişmez. Bir yıl sonra hükümdar gençleri yanına çağırır ve Ling de boş saksı ile gider. Diğer gençler çeşitli renklerde, nefis kokulu bitkiler yetiştirmiştir. Hepsi Ling ve boş saksısı ile alay eder. .......................................... Hükümdar, Ling’i yanına çağırır. Kalabalığa, “Yeni hükümdarınızın adı Ling. Bir yıl önce her birinize verdiğim tohumların hepsi kaynatılmıştı ve dolayısıyla da filiz açmaları mümkün değildi. Ling hariç hepiniz tohumunuzun büyümediğini görünce size verdiğim tohumun yerine başka bir tohum ektiniz. İçinizden sadece Ling, kendisine verdiğim tohumun olduğu saksıyı bana getirme cesaretini ve dürüstlüğünü gösterebildi. Bu yüzden yeni imparatorunuz o olacak.” der. .......................................... Bir zamanlar giderek yaşlanan ve arkasında bir veliaht bırakması gerektiğini anlayan Çinli bir hükümdar varmış. Vezirlerinden veya çocuklarından birini veliaht seçmek yerine farklı bir şey yapmaya karar verir bu hükümdar. .......................................... KT Aşağıdaki çoktan seçmeli soruda doğru seçeneği işaretleyelim. İnsan piknik yaptığı, yaşadığı yeri neden kirletir ki! Piknik yaparken çevremizi temiz tuttu- ğumuz için çok mutluyduk. Keşke herkes doğanın kıymetini bizler gibi bilebilse. Piknik yapacağımız yer neredeyse şehrin dışındaydı. Oraya gidene kadar hep birlikte şar- kılar söyleyip eğlendik. Şoförümüzün gülen gözleri güneş gözlükleri olmasına rağmen görülebiliyordu. Öğretmenimizin neşesine ise diyecek yoktu. Tüm okulla birlikte pikniğe gideceğimiz için çok heyecanlıydık. Otobüsler okul bahçesine dizildiğinde yerimizde duramıyorduk. Öğretmenlerimiz sıraya girmemizi istediklerinde he- men sıraya girdik. Sırayla otobüslere bindik ve piknik yapacağımız yere doğru yola çıktık. Piknik yerine vardığımızda yine sırayla otobüslerden indik. Geldiğimiz yeri görünce yü- zümüzdeki gülümsemeler bir anda kayboldu. Her yer çöpler, plastik şişelerle doluydu. Merakla ve üzgün bir şekilde öğretmenimize baktık. Öğretmenimiz şöyle dedi – Aslan yattığı yerden belli olurmuş, çocuklar. Hadi hep beraber şu çöpleri toplayalım! Yukarıda karışık olarak verilen metnin gelişme bölümleri aşağıdakilerden hangisidir? A B C D 168 4. Sınıf • Türkçe METİN YAZALIM Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ • Hikâye edici metin yazarken olayları oluş sırasına göre yazmalıyız. Metnin ilgi çekici olması için kişi, olay ve mekân unsurlarına yer vermeliyiz. • Bilgilendirici metin yazarken o konu hakkında önce araştırma yapmalıyız. Daha sonra konu ile duygu ve düşüncelerimizi aktarmalıyız. KE Aşağıdaki yönergelere göre bir hikâye yazalım. vatvereSrleıeğzrykıaiamtmopa .................................................................. DbuüüzğutHüünanmcyyaâeylröiOannövlleaglearyertelliaaelilirrmlımeeı .. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. Çköıszaücma çOözlüamylaerı ............................................................................................................................. bağlayalım. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. ............................................................................................................................. Kazanım Hikâye edici metin yazar. Hikâye edici metin yazar. 4. Sınıf • Türkçe 169 PE Aşağıdaki yönergelere göre “Çevre kirliliği” konulu bilgilendirici bir metin yazalım. Giriş Çevrenin tanımını yaparak çevremizde nelerin olduğunu ve hangi canlıların yaşa- dığını yazalım. Gelişme Çevrenin canlılar için önemini, çevre kirliliğinin nedenleri ve bunun sonuçlarını yazalım. Örnekler verelim. Alınacak önlemleri yazalım. Sonuç Bu metni özetleyerek kısaca metinden çıkarılacak dersi yazalım. .................................................................. .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... 170 4. Sınıf • Türkçe DİNLEME/İZLEME METNİ - 7 Ad ......................................... Soyad .................................... Yandaki kare kodu okutarak metni dikkatlice izleyelim. İzlediğimiz/dinlediğimiz metinle ilgili görselleri işaretleyelim. DİVRİĞİ MUCİZESİ Dinlediğimiz/izlediğimiz metinde geçen aşağıdaki kelimeleri anlamları ile eşleştirelim. 1. nadide Camilerde hutbe okunan merdivenli, yüksekçe yer. 2. şaheser Sıcak ülkelerde yetişen, kerestesinden yararlanılan birçok ağacın 3. abanoz ortak adı. 4. minber T asarlama, bir şeyi sözle veya yazıyla anlatma, göz önünde 5. tasvir canlandırma. 6. darüşşifa A z görülür, görülmedik, seyrek görülen. Sağlık yurdu. Kendi türünde mükemmel olan, üstün ve kalıcı nitelikte eser. Kazanım Dinleme stratejilerini uygular. Dinlediklerinde/izle- 4. Sınıf • Türkçe 171 diklerinde geçen, bilmediği kelimelerin anlamını tahmin eder. Aşağıdaki soruları dinlediğimiz metne göre cevaplayalım. Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası hangi ilimizdedir? ............................................................................................................................................................................ Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası ne zaman inşa edilmiştir? ............................................................................................................................................................................ Külliyenin birçok yerinde bulunan motiflerin tüm dünyanın ilgisini çekmesinin nedeni nedir? ............................................................................................................................................................................ Cennet kapısındaki motifler neleri tasvir etmektedir? ............................................................................................................................................................................ Darüşşifanın girişinde bulunan Taç Kapı dönme özelliğini niçin kaybetmiştir? ............................................................................................................................................................................ Aşağıdaki soruları cevaplayarak metnin içeriğini değerlendirelim. Bu tanıtım filmi kimler için hazırlanmıştır? ............................................................................................................................................................................ Bu tanıtım filminin hazırlanma amacı nedir? ............................................................................................................................................................................ Aşağıda görseli verilen doğal güzelliğimiz hakkında bilgilendirici kısa bir metin yazalım. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. 172 4. Sınıf • Türkçe Kazanım Dinlediklerine/izlediklerine yönelik sorulara cevap verir. Dinlediklerinin/izlediklerinin içeriğini değerlendirir. TEMA DEG˘ ERLENDİRME TESTİ - 7 Ad ......................................... Soyad .................................... 1. Karagöz ve Hacivat 4. Bu fikrini kimseye söylemeyen Mus- Temel, Dursun bir değer, 1 tafa gizli gizli ders çalıştı. Kim güldürürdü bizi, Olmasalardı eğer? 2 Mustafa askerî rüştiyede derslere İsmail Malatya kısa sürede alıştı. Bu dörtlüğe en uygun başlık aşağıdakilerden 3 Mustafa askerî okula gitmek istiyor- hangisidir? du. A Halk Kahramanları B Gülmek Güzeldir 4 Mustafa girdiği sınavı kazandıktan C Kültürel Değerlerimiz sonra durumu annesine anlattı. D Hacivat ve Karagöz Yukarıdaki olayların oluş sırasına göre sı- 2. “Bir yaz sabahı yaşlı, açıkgöz horoz bir ralanışı hangi seçenekte doğru olarak ve- ağacın dalında uyuklarken tilkinin yumuşak rilmiştir? sesi ile kendine geldi.” Y ukarıdaki paragraf metnin hangi bölümü A 3 - 2 - 1 - 4 B 2 - 3 - 4 - 1 olabilir? C 4 - 1 - 3 - 2 D 3 - 1 - 4 - 2 A Giriş bölümü B Gelişme bölümünün 1. paragrafı C Sonuç bölümü D Gelişme bölümünün son paragrafı 3. Kime sorsanız en değer verdiğiniz kişi kim- 5. Uçun, kuşlar uçun doğduğum yere, dir diye, eminim herkesin cevabı tek olur “Annem!” Bizleri büyütüp yetiştiren o yüce Şimdi dağlarında mor sümbül vardır. insana ne desek azdır. Üzüldüğümüzde Ormanlar koynunda bir serin dere, üzülen, sevindiğimizde sevinen, kalplerinde Dikenler içinde sarı gül vardır. sevgiden başka duyguya yer olmayan ko- caman yürekli melek. Yukarıdaki dörtlüğün ana duygusu aşağı- dakilerden hangisidir? Yukarıdaki paragrafta işlenen konu nedir? A Hayvan sevgisi B Anne özlemi A Annelerin görevi B Anne sevgisi C Ayrılık korkusu D Memleket özlemi C Aile sevgisi D Anne özlemi Video Çözüm 4. Sınıf • Türkçe 173 65AC7502 6. Aşağıdakilerden hangisi bilgilendirici bir 9. Kız Kulesi, Salacak açıklarındaki küçücük metnin giriş cümlesi olabilir? bir adanın üzerine inşa edilmiştir. Tarihi A Güneşli bir bahar günüydü. çok gerilere uzanan Kız Kulesi, uzun tarihi B İç Anadolu Bölgesi’nin en büyük ve ge- boyunca savunma kalesi, sürgün istasyonu, lişmiş şehirlerinden birisidir Kayseri. hapishane, karantina odası, radyo istasyonu, C Bir gece yarısı tavşan ve yavruları kor- vergi noktası ve deniz feneri olarak kullanıl- kuyla yataklarından fırladı. mıştır. Üsküdar'ın sembolü olan kule, 2000 D Yaşadığımız çevreyi kirletmemeli, kirle- yılında özel bir şirket tarafından restore tenleri uyarmalıyız. edildikten sonra kafe ve restoran olarak hizmete açılmıştır. 7. Yukarıdaki metinde aşağıdaki sorulardan Görseli yukarıdaki gibi olan bir metnin ko- hangisinin cevabı yoktur? nusu aşağıdakilerden hangisidir? A Deniz ve deniz ürünleri A Kız Kulesi ne zaman yapılmıştır? B Çocuklar için oyunun önemi B Kız Kulesi nerededir? C Deniz kirliliği C Kız Kulesi tarih boyunca neler olarak D Tatilin önemi kullanılmıştır? D Günümüzde ne olarak hizmet vermek- tedir? 10. 8. Yazın son günleriydi. Küçük ve tahtadan Yukarıdaki görselde verilmek istenen ana yapılmış kulübesinden çıktı, ormana doğru düşünce aşağıdakilerden hangisidir? yola koyuldu. Havalar soğumadan çetin kış için gerekli yakacağını toplaması gerekiyordu. A Her şey istediğimiz gibi olmayabilir. B Karıncalar kendinden çok daha ağır Bu metinde aşağıdaki hikâye ögelerinden hangisi belirtilmemiştir? şeyleri taşıyabilirler. C Birlik olunca her zorluğun üstesinden A Zaman B Olay C Ana karakter D Yer gelebiliriz. D Karıncalar çalışkan hayvanlardır. 174 4. Sınıf • Türkçe YENİ NESİL SORULAR - 7 Ad ......................................... Soyad .................................... 1. Meral, yazdığı bilgilendirici bir metinde yandaki görseli kullanmıştır. Buna göre aşağıdaki paragraflardan hangisi Meral’in yazdığı metnin sonuç bölümüne ait olabilir? A 1972 yılında İsveç’in Stockholm kentinde yapılan Birleşmiş Milletler Çevre Konferansı’nda alınan bir kararla 5 Haziran, Dünya Çevre Günü olarak kabul edildi. B Kardeşim ve ben elimize bir çöp torbası alıp çöpleri topladık. Piknik alanını temiz bir hâle getirdikten sonra ailece keyifli bir gün geçirdik. C Çevremizi temiz tutmak önemli bir vatandaşlık ve insanlık görevidir. Çevremizdeki bitkileri ve hayvanları korumalı, çevreyi kirletmemeliyiz. Unutmayalım! Sağlıklı yaşam, sağlıklı çevre ile olur. D Havayı, suyu, toprağı korumak için atıkları çevreye atmamalıyız. Kâğıt, pil, plastik, cam, metal gibi geri dönüşüm ile yeniden kullanılabilecek atıkları ayrı ayrı biriktirmeliyiz. 2. “Göbekli Tepe, Şanlıurfa’nın Örencik köyü yakınlarındaki küçük bir arkeolojik alan. Göbekli Tepe’de bulunan arkeolojik yapıların dünyanın en eski ibadet yerleri olduğu düşünülüyor. Gö- bekli Tepe’deki yapılarda 'T’ biçimindeki büyük taşlar, birer çember oluşturacak şekilde dizilmiş. Dikilitaş denen bu büyük taşların aralarına küçük taşlarla duvarlar örülmüş. Çemberlerin merkezindeyse diğerlerinden daha büyük ikişer dikilitaş daha var.” Yukarıdaki paragrafa göre aşağıdaki görsellerden hangisi Göbekli Tepe’deki yapılara aittir? A B C D Video Çözüm 4. Sınıf • Türkçe 175 DA79729D 3. I. Ormanlar sunduğu sosyal koruyucu ve çevresel faydaları ile de ülkemizin en önemli can damarlarındandır. II. Bu yüzden doğal ormanlarımızı korumalı, ağaçlandırma çalışmalarına destek vererek orman varlığımızı arttırmalıyız. III. Bir ülkenin doğal zenginlik kaynağı ormanların sadece ekonomik olarak faydası yoktur. IV. İnsanları toprak kayması, sel, çığ gibi felaketlerden koruduğu gibi hava kirliliğini ve gürül- tüyü de önler. Yukarıda karışık olarak verilen cümleler önce anlamlı bir paragraf oluşturacak şekilde sırala- nacaktır. Daha sonra bu paragrafa uygun başlık ve paragrafın konusu yazılacaktır. Buna göre tablonun hangi satırındaki bilgiler doğrudur? Sıralama Başlık Konu A III - IV - II - I Ormanlarımız Temiz çevrenin önemi B II - I - IV - III Doğal Afetler Doğal afetlerden korunma yolları C III - I - IV - II Ormanlarımız Ormanların faydaları D IV - I - III - II Doğal Hayat Doğal zenginliklerin önemi 4. Ornitorenkler, Tazmanya adasında ve Avustralya’nın doğu kıyılarındaki nehir ve göllerde, hem suda hem karada yaşar. Ornitorenkler memeli oldukları hâlde yumurtlarlar. Ayrıca gagaları vardır. Ayakları ördeklerinki gibi perdelidir. Küçük balıklar, kurbağalar, karidesler, kerevitler ve solucanlarla beslenirler. Ornitorenkler Avustralya’da koruma altında ancak yine de sayıları azalmaktadır. Yukarıdaki metinden ornitorenklerle ile ilgili aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz? A Hem suda hem karada yaşar. B Otçul hayvandır. C Nesli tükenme riski bulunan bir canlıdır. D Ayakları, ördeklerinkine benzemektedir. 176 4. Sınıf • Türkçe v 8. Tema ö SANAT T D a OKUMA-ANLAMA-YAZMA 2 R a Büyüyünce Ne Olacağım? h e Okuma Metni bğ Metindeki Gerçek ve ma r Hayalî Ögeler af e Metindeki Kahramanların h aş bn Özelliklerini Karşılaştırma e ea Metinleri Karşılaştırma u m Çıkarım Yapma ke cS i Şekil, Sembol ve İşaretler e zk Medya Metinleri e rz Bilgi Kaynakları t iJ Grafik, Tablo ve Çizelgeler bü l i me i k i Form Doldurma ve İmza ot pYönergeler Yazma ü t Sessizliğin Gücü Dinleme Metni yük e t KAVRAM HARİTASI 8. TEMA Hayalî ögelere Bir varlığın dış masal türündeki görünüşüne ait göz, saç, ten rengi, boy, metinlerde kilo, yüz şekli, eller sıklıkla yer ve ayakların boyutları gibi özellikler fiziksel verilir. özelliklerdir. Metinde yer verilen Okuma Bir varlığı durum ya da olayla ilgili Anlama başkalarından ayıran bilgileri, kendi zihnimizde Yazma daha önceden var olan ve davranışlarını etkileyen utangaçlık, bilgi ve kavramlarla cimrilik, çalışkanlık, birleştirip metinde sabırsızlık vb. özellikler anlatılmak isteneni kişilik özellikleridir. ifade ederek çıkarımda Medya çok geniş bir kavramdır. Her tür sözlü, bulunuruz. yazılı, görsel metinleri Şekil, sembol ve içeren iletişim araçlarını işaretler günlük kapsar. Gazeteler, dergiler, hayatı kolaylaştırır broşürler, el ilanları, web ve bazı durumlarda siteleri vb. bu kavramın içine yazılı metinlerden girer. daha kullanışlı Grafik, tablo ve olabilir. çizelgeler bilgileri daha kolay anlamamıza, bilgiler arasında ilişki kurmamıza ve soyut kavramları daha kolay yorumlamamıza yardımcı olur. OKUMA METNİ 8. TEMA Ad ......................................... Soyad .................................... BÜYÜYÜNCE NE OLACAĞIM? Bir pazar kahvaltısı sonrası dedemle sohbet ediyorduk. – Büyüyünce ne olacağına karar verdin mi? Şöyle bir kafamı kaşıdım – Bilmiyorum dede! Babam doktor olmamı istiyor. Annem ise öğretmen olmam için ısrar ediyor. – Ya sen? Sen ne düşünüyorsun? – Öğretmenim, resim ve müziğe yeteneğim olduğunu söy- lüyor. Belki iyi bir ressam ya da ünlü bir müzisyen olabilirim. Dedem bu fikrimi beğendi. – Hadi, gel benimle! Hayallerine yön çizmek için kısa bir geziye çıkalım, dedi. Beni nereye götüreceğini bilmeden peşine düştüm. Önce Beyoğlu’nda bir resim sergisine gittik. Duvarlar birbirinden güzel yağlıboya resimlerle doluydu. Özellikle bir tablo dikka- timi çekti. Yaşlı bir adam, önündeki kaplumbağalarla ilgileniyor gibiydi. Dedem bilgi verdi – Osman Hamdi Bey’in ’Kaplumbağa Terbiyecisi’ adlı resmi bu! – Çok güzelmiş. Bu tablonun önünde dakikalarca sohbet ettik. Resimdeki bütün ayrıntıları konuştuk. Sonra sergi salonundan çıkıp Eminönü’ne gittik. Kadıköy vapuruna binip Avrupa kıtasından Asya kıta- sına geçiş yaptık. Çok geçmeden müzeye çevrilmiş beyaz bir konağın önünde buldum kendimi. – Burası Barış Manço’nun evi, dedi dedem. – Neee! Barış Manço mu? Çok severim onun şarkılarını. Anaokulundayken ilk öğrendiğim şarkı ’Arkadaşım Eşek’ti. – Onun şarkılarını tüm Türkiye severdi evlat! Çok değerli bir sanatçı ve harika bir müzisyendi. Galiba dedemin ne yapmak istediğini anlamıştım. Ül- kemizin yetiştirdiği en ünlü ressamlardan biriyle en ünlü müzisyenlerden birini göstermek istemişti bana. Gözleri- min içine bakarak sordu – Eee! Ne karar verdin? Ressam mı olacaksın, mü- zisyen mi? Dedemin pamuk ellerini öperek cevap verdim – Senin gibi iyi bir dede olacağım! Şenol YANIK 4. Sınıf • Türkçe 179 Okudug˘umuzu Anladık mı? Aşağıdaki soruları okuduğumuz metne göre A şağıdaki görsellerden güzel sanatlar ile cevaplayalım. ilgili olanları işaretleyelim. 1. Dedesi ile torunu ne zaman sohbet ediyor? A Bir pazar akşamı B Pazar öğleden sonra C Pazar kahvaltısından önce D Pazar kahvaltısından sonra 2. Annesi çocuğunun büyüyünce ne olmasını istiyor? A doktor B ressam C öğretmen D müzisyen 3. Dedesi, torununu ilk önce nereye götürü- A şağıdaki cümleleri okuduğumuz metindeki yor? olayların oluş sırasına göre numara vererek sıralayalım. A sinemaya B resim sergisine C müzeye D parka D edem ”Hayallerine yön çizmek için kısa bir geziye çıkalım.” dedi. 4. Dedesi torununa niçin ülkemizin yetiştirdiği en ünlü ressam ve müzisyenlerden birini 1 Bir pazar kahvaltısı sonrası dedemle göstermek istemiştir? sohbet ediyorduk. A T orununa seçeceği meslek konusunda Ö nce Beyoğlu’nda bir resim sergisine yardımcı olmak için gittik. B Torunu ile güzel vakit geçirmek için Çok geçmeden müzeye çevrilmiş beyaz C Torununun merakını gidermek için bir konağın önünde buldum kendimi. D Anne ve babası işten dönene kadar Dedem “Büyüyünce ne olacağına ka- torununu oyalamak için rar verdin mi?” diye sordu. 180 4. Sınıf • Türkçe Sonra sergi salonundan çıkıp Eminö- nü’ne gittik. Galiba dedemin ne yapmak istediğini anlamıştım. METİNDE GERÇEK VE HAYALÎ ÖGELER Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ Hayalî ögelere masal türündeki metinlerde sıklıkla yer verilir. Ayrıca varlık ve hayvanlara in- sana ait özelliklerin yüklenmesi de metindeki hayalî ögelerdir Yağmur yağınca ağaçlar sevinçten bayram etti. KE Aşağıdaki metinlerde hayalî öge içeren cümlelere ait numaraları yuvarlağın içine yazalım. 1 Saatler gece yarısını gösteriyordu. 2 Şiddetli bir gök gürültüsü ile yatağımdan fırladım. 3 Pencereye doğru yavaşça ilerledim. 4 Pencereni önünde içeri bakan küçük bir kuş gördüm. 5 Korku dolu gözlerle benden yardım istiyordu. 1 Kartalın biri avcıların kurduğu tuzağa yakalanmış. 2 Tam o sırada oradan geçen bir çiftçi kartalı kurtarıp azat etmiş. 3 Kartal bu iyiliğin altında kalmak istememiş. 4 Çiftçi çürük bir duvarın dibinde oturuyormuş. 5 Kartal duvarın yanındaki ağaca konmuş. 6 Çiftçi kurtardığı kartalın yanına gidince duvar çökmüş. 1 Müzikle küçük yaşlardan itibaren ilgilenmeye başladım. 2 Öğretmenlerim bu konuda yetenekli olduğumu söylerlerdi devamlı. 3 Müzik öğretmenimin verdiği cesa- retle müziğe devam ettim. 4 Piyano çalarken bastığım her notanın bana gülümsemesi müzik yapma hevesimi arttırdı. KE Aşağıdaki anahtar kelimeleri kullanarak metni tamamlayalım. peri altın karşılık kova armağan Küçük kız çeşmeye su doldurmaya gitmiş. Eve dönerken yolda yaşlı bir kadınla karşılaşmış. Yaşlı kadın küçük kızdan su istemiş. Kız suyu seve seve vermiş. Oysa yaşlı kadın ....................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... Kazanım Metindeki gerçek ve hayalî ögeleri ayırt eder. Hayalî ögeler barındıran kısa metin yazar. 4. Sınıf • Türkçe 181 PE Aşağıdaki görsellerden yararlanarak hayalî ögeler içeren bir hikâye yazalım. ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... KT Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyelim. 1. 1 Arkadaşlarla Eğriçimen Yaylası’na pik- Kaliteli Eğitim Yayınları 2. Aşağıdaki cümlelerin hangisindeki durum niğe gitmeye karar verdik. 2 Ertesi sabah gerçek hayatta görülemez? erkenden yola çıktık. 3 Yol boyunca bize gülen yüzünü gösteren güneş piknik yerine A Köpeğim Bıcır bahçedeki ağacın dibine vardığımızda kayboldu. 4 Sis tüm yaylayı koskocaman bir çukur kazmış. kaplamış, göz gözü görmüyordu. B Yerdeki yapraklar rüzgârla bir o yana Bu metindeki numaralanmış cümlelerden bir bu yana savruluyordu. hangisi hayalî öge içermektedir? C Tembel karınca çalışmamak için bir kaya A 1 B 2 C 3 D 4 parçasının arkasına saklandı. D Komşumuzun bahçesinde rengârenk çi- çekler var. 182 4. Sınıf • Türkçe KAHRAMANLARIN FİZİKSEL VE Ad ......................................... KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ Soyad . ................................... KEY BİLGİ • B ir varlığın dış görünüşüne ait göz, saç, ten rengi, boy, kilo, yüz şekli, uzun, yuvarlak vb. eller ve ayakların boyutları gibi özellikler fiziksel özelliklerdir. “Selin uzun boylu, sarı saçlı ve mavi gözlü bir çocuktu.” • B ir varlığı başkalarından ayıran ve davranışlarını etkileyen utangaçlık, cimrilik, çalışkanlık, sa- bırsızlık vb. özellikler kişilik özellikleridir. “Açıkgöz horoz bir dala konmuş kurnaz tilkiyi dinliyordu.” KE Aşağıda varlığın fiziksel özelliklerinin belirtildiği cümlelerin başına “F”, kişilik özelliklerinin be- lirtildiği cümlelerin başına “K” yazalım. Adanın upuzun kumsalı, masmavi bir denizi vardı. Mehmet; kalın ensesi, yapılı vücuduyla uzaktan fark ediliyordu. Sınıfımıza yeni gelen öğrenci sakin ve iyi huylu bir çocuktu. A yşe’nin Amasya elması gibi kırmızı yanakları, çukura kaçmış gözleri vardı. İki inatçı keçi bir köprünün üzerinde karşılaşmış. Padişahın dürüst ve yiğit bir oğlu varmış. Çocuk gülünce küçük gözleri kayboluyor, inci gibi dişleri görünüyordu. KE Aşağıda metinde geçen kişinin fiziksel ve kişilik özelliklerini yazalım. Selim, esmer tenli, masum bakışlı, siyah saçlıydı. Yatmadan önce dişlerini fırçalar, herkese “iyi geceler” demeyi unutmazdı. Akşamları erken uyur, sabahları erkenden kalkar, odasını top- lardı. Derslerinde çok başarılıydı. Aynı zamanda okulun basketbol takımındaydı. Uzun boyu, geniş omuzları vardı. Efendiliği ile öğretmenlerinin göz bebeğiydi. Fiziksel Özellikleri Kişilik Özellikleri .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. .............................................................................. Kazanım Okuduğu metindeki kahramanların özelliklerini karşılaştırır. 4. Sınıf • Türkçe 183 PE Aşağıdaki metni okuyalım. Metindeki karakterlerin fiziksel ve kişilik özelliklerini yazalım. SESSİZ ADAM Hafız Nuri Efendi... Mahalledeki herkesin kullandığı adı buydu. Gençken hafızmış. Öyle bir sesi varmış ki… Sonra sesine nazar değmiş. O gün bugündür diyeceğini gözleriyle, mimikleriyle, jestleriyle der. Bir daha hafızlık yapamamış ama adı kalmış. Sesi gidince geçimini sağlamak için terzilik zanaatını öğrenmiş. İşinde ustalaşınca da susmak nedir bilmeyen Terzi Hayriye’yle evlenip mahallemizdeki dükkânını açmış. Dikişleri, söylediği gün bitirirdi. Karısına kalsa bütün müşterilerin işleri ertesi güne hazırdı ama o, gün verirdi. Sadece pantolonunun boyu uzatılacak çocukların işini hemen yapardı. Bu sebeple dükkândan içeri girdiğimde hep ama hep gülümseyerek bir yeri gösterirdi. Gösterirken “Otur.” dediğini anlardım. Sonra kırışık, beyaz, köşegen yüzünde küçücük kalan gözlüğünü takarak pantolonu elimden alırdı. Yakını iyi göremediğinden dikiş dikerken hep gözlüklüydü. Başını eğdiğinde geniş alnına düşen bir tutam kır saçını iki parmağının arasına alır, kulağının arkasına sıkıştırırdı. Her işini yaptığı gibi bunu da itinayla yapardı. O ne kadar sakinse Hayriye Hanım da bir o kadar tez canlıydı. Dükkânda kadını izlerken ben yorulurdum. Eline bir gömleği alır, sonra onu bırakır bir pantolonu alır. Eli ölçüp bi- çerken gözü başka bir şeye takılır ve ona yönelirdi. Yerinde de duramazdı. Sıska olan Hafız Nuri Efendi’nin kolayca geçtiği yerlerden iri bedeniyle geçmeye çalışır, ortalıkta ne var ne yok devirirdi. Kirpiklerine değen düz kâkülü yüzünden önünü göremiyor gibi gelirdi bana... Ufuk DAL Hafız Nuri Efendi Fiziksel özellikleri...................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... Kişilik özellikleri ........................................................................................................................................ ...................................................................................................................................................................... Terzi Hayriye Fiziksel özellikleri...................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... Kişilik özellikleri ........................................................................................................................................ ...................................................................................................................................................................... 184 4. Sınıf • Türkçe METİNLERİ KARŞILAŞTIRMA Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ Farklı metinleri türü, konuları, ana düşünce, olayları ve karakterleri açısından karşılaştırabili- riz. Bu karşılaştırmayı yaparken sözü edilen kavramların benzer ve farklı yönlerini tespit ederek karşılaştırma yaparız. KE Aşağıdaki metinlerin türünü ve konusunu belirleyelim. Metinlerin tür, konu ve ana düşünce yönünden benzerlik ve farklılıklarını yazalım. I. Metin II. Metin Evde, okulda, sokakta, iş yerlerinde ve daha Doğada kaynaklarımız sonsuz değildir ve birçok yerde tüketim alışkanlıklarımız sonu- bir gün tükenebileceklerini unutmamız ge- cunda her gün kâğıt, plastik, cam, metal ve rekir. Bazı ülkeler bu tehlikenin farkındadır. çeşitli başka malzemelerden oluşan atıklar Bu ülkeler atıkların geri kazanılmasına ve ortaya çıkar. Bunlar geri dönüşümü yapılan tekrar kullanılmasına önem vermektedir. başlıca malzemelerdir. Geri dönüşüm ya- Atık kâğıt ve kartonlar, plastikler, cam- pıldığında birçok malzeme çeşitli ürünlerin lar, akü ve piller, metaller geri dönüşüm üretiminde ham madde olarak kullanılabilir olanağı olan atıklardır. Bu atıkların geri hâle gelir. İşte atıkların yeniden değerlen- dönüşümü ormanlar, su kaynakları ve pet- dirilmesine geri dönüşüm denir. rol gibi doğal kaynaklar daha az kullanılır ve çevrenin korunmasında büyük bir adım atılmış olunur. Metnin türü .................................................. Metnin türü .................................................. Metnin konusu .................................................. Metnin konusu .................................................. ................................................................................. ................................................................................. Benzerlikleri ............................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... Farklılıkları ............................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... Kazanım Metinler arasında karşılaştırma yapar. 4. Sınıf • Türkçe 185 PE Aşağıdaki numaralandırılmış dörtlükleri okuyalım. Ana duygusu aynı olanları numara vererek eşleştirelim. 1 Yaylasında açar güller, Her iklimde, her kıtada Öter keklik ile bülbüller, Kurtlara kuşlara selam, Dağın, taşın kokusu Selam bütün bayraklara, Hep burnumda tüter. Bütün insanlara selam. Tarık Orhan 2 Nece konuşursa konuşsun, Ilgıt ılgıt yeller eser ovadan Anlaşılır gözlerinden dediği. Kuşlar tüm tedirgin kalkar yuvadan Nece konuşursa konuşsun, Özümüz gövünür yanık havadan Benim duyduğum rüzgârlardır, Sazların telinde gurbet yazılı. Dinlediği. Abdurrahim Karakoç Fazıl Hüsnü Dağlarca KT Aşağıdaki çoktan seçmeli soruda doğru seçeneği işaretleyelim. 1. Zümra’nın “Boncuk” adında çok sevimli bir köpeği vardı. Zümralar bir sonbahar günü ba- basının işi gereği başka bir şehre taşınmak zorunda kaldılar. Babası izin vermediği için köpeğini yanında götüremedi. Zümra köpeğini düşünüyor ve özlüyordu. Boncuk taşındıkları kamyonu takip ederek onları buldu. Zümra, köpeğini karşısında görünce çok sevindi ve ona sarıldı. 2. Nihayet Ramazan Bayramı gelmişti. Bu yüzden Mert çok heyecanlıydı. Mert bayram sabahı erkenden kalktı annesinin kendisine aldığı bayramlıkları giydi. Annesi, babası ve ablasıyla bay- ramlaştıktan sonra hep birlikte kahvaltı yaptılar. Daha sonra arkadaşları ile şeker toplamaya çıktılar. Aşağıdakilerden hangisi bu metinlerin ortak özelliklerinden biri değildir? A Hikâye edici metin olmaları B Her iki metinde de bir olayın anlatılması C Karakterlerinin insan olması D Olayın gerçekleştiği zamanın belirtilmesi 186 4. Sınıf • Türkçe ÇIKARIM YAPMAK Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ • Okuduklarımızla ilgili çıkarım yaparken metinde anlatılan durum veya olaydaki neden-sonuç ilişkisi, yapılan karşılaştırmalar, benzetmeler ve örneklendirmeler incelenir. Metinde yer verilen durum ya da olayla ilgili bilgileri kendi zihnimizde daha önceden var olan bilgi ve kavramlarla birleştirip metinde anlatılmak isteneni ifade ederek çıkarımda bulunuruz. KE Aşağıdaki metni okuyalım. Metinle ilgili soruları cevaplayarak çıkarımda bulunalım. Dünyada enerji ihtiyacının artması, enerji tüketiminin artmasını da beraberinde getiriyor. Son yıllarda, çeşitli basın kaynaklarından bu konudaki haberleri sık sık duymaya başladık. Televiz- yonda, gazetelerde ve dergilerde dünyanın ısındığına ve enerji kaynaklarının tükendiğine ilişkin haberlere rastlıyoruz. Bilim insanlarına göre dünyanın ısınması, kullandığımız enerji kaynaklarına bağlı olarak, havaya fazla miktarda karbondioksit gaz› salınmasından kaynaklanıyor. Günümüzde tüm ülkeler, bu sorunlara çareler bulmaya çalışıyor. Herkes, artık en önemli konunun temiz enerji kaynaklarının kullanılmaya başlanması olduğunda da hemfikir. Bu nedenle çevreye bir- takım zararları yıllar içinde ortaya çıkmış olan fosil yakıtlar yerine doğayı kirletmeyen, kendisini sürekli yenileyen, doğal, temiz enerji kaynakları kullanılmalıdır. w Dünyada enerji tüketimi neden artıyor? Neden-Sonuç ........................................................................................................................................................................... w D ünyanın ısındığına ve enerji kaynaklarının tükendiğine ilişkin haberler hangi kaynaklarda yer alıyor? Örneklendirme ........................................................................................................................................................................... w Bilim insanlarına göre dünya neden ısınıyor? Neden-Sonuç ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... w Fosil yakıtlar ile temiz enerji kaynakları arasındaki farklar nelerdir? Karşılaştırma ........................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................... Kazanım Okudukları ile ilgili çıkarımlar yapar. 4. Sınıf • Türkçe 187 PE Aşağıdaki metni okuyalım. Metinle ilgili çıkarımları örnekteki gibi yapalım. Dalış sporu, insanların su altındaki dünyayı merak etmesi ve avlanma ihtiyacı sonucunda doğmuştur. İnsanların akciğerlerindeki havayı kullanarak bir balık gibi suyun derinliklerine dalmasına \"serbest dalış” denir. Teknolojinin ilerlemesi sayesinde geliştirilen oksijen tüpleri ile yapılan dalışa \"tüplü dalış” denir. Serbest dalışın tüplü dalıştan farkı, sporcunun nefes almak için hiçbir ekipman kullanmadan tamamen kendi fiziksel özelliklerini kullanarak dalmasıdır. Serbest dalış için bazı ekipmanlara ihtiyaç vardır. Bunlara maske, palet, şnorkel vb. örnek olarak verilebilir. Neden-Sonuç İlişkisi . .d...o..ğ..m...a..s..ı............................................................................................................................................................. Benzetme ............................................................................................................................................................................ Karşılaştırma ............................................................................................................................................................................ Örneklendirme ............................................................................................................................................................................ PE Aşağıdaki metni okuyalım. Yazarın olaya bakış açısını yazarak bu problemin çözümü için farklı çözüm yolları bulalım. Geçen gün bir kafede aynı masada oturan dört arkadaşın elinde birer cep telefonu, öylece oynayıp birbiriyle hiç ilgilenmeden saatlerce vakit geçirdiklerini gördüm. Sonuçta bu insanların kendi tercihleri. Ama o zaman, insan kendi kendine “Neden böyle bir şey yapmak için bir araya geliyorsunuz?” diye soruyor. Belki buluşmaya giderken telefonları evde bırakmak bir çözüm olabilir? Ama kimsenin buna yanaşacağını sanmıyorum. Çünkü birçok insan cep telefonunu evde unutunca bile telaşa kapılıp o telefon için bazen kilometrelerce yoldan geri dönebiliyor. Yazarın olaya bakış açısı ............................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ Farklı çözüm yolu ....................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................ 188 4. Sınıf • Türkçe ŞEKİL, SEMBOL VE İŞARETLER Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ • Şekil sembol ve işaretler günlük hayatı kolaylaştırır ve bazı durumlarda yazılı metinlerden daha kullanışlı olabilir. Teknoloji ve harita sembolleri, eşya kullanım talimatları, trafik levhaları, akıllı işaretler bunlara örnek olarak verilebilir. KE Aşağıdaki trafik işaret ve levhalarının anlamlarını yazalım. .................................... .................................... .................................... .................................... .................................... .................................... .................................... .................................... KE Aşağıdaki şekil, sembol veya işaretlerin anlamlarını altlarına yazalım. .................................... .................................... .................................... .................................... .................................... .................................... .................................... .................................... Kazanım Şekil, sembol ve işaretlerin anlamlarını kavrar. 4. Sınıf • Türkçe 189 PE Aşağıdaki haritayı inceleyelim. Bu haritadan ulaşabileceğimiz sonuçları işaretleyelim. TÜRKİYE DEPREM TEHLİKE HARİTASI En az riskli yerler batı bölgelerimizdir. Ü lkemizin büyük bir bölümü deprem kuşağındadır. H aritada kırmızı ve tonları ile gösterilen bölgeler daha fazla yer kaplamaktadır. İzmir de deprem riski fazla olan illerimizden biridir. Karaman, deprem riski çok fazla olan ilimizdir. Ülkemizde yaşanan en büyük deprem Erzincan’da olmuştur. KT Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyelim. 1. 2. 1 2 34 Kaliteli Eğitim Yayınları Hülya’nın okuldan sonra gittiği kursun ka- pısında yukarıdaki gibi bir sembol vardır. Yukarıdaki görsellerden hangisi diğerlerin- den farklı bir alan ile ilgilidir? Buna göre Hülya’nın gittiği kurs aşağıdaki- lerden hangisidir? A 1 B 2 C 3 D 4 A Tiyatro B Sinema C Müzik D Resim 190 4. Sınıf • Türkçe MEDYA METİNLERİ Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ • Medya çok geniş bir kavramdır. Her türlü sözlü, yazılı, görsel metinleri içeren iletişim araçlarını kapsar. Gazeteler, dergiler, broşürler, el ilanları, web siteleri vb. bu kavramın içine girer. • Her bir medya metninin amacı ve hedef kitlesi farklıdır. Medya metinleri haber verme, reklam yapma, bilgilendirme ya da bir olayı yorumlama amacıyla oluşturulabilir. KE Aşağıdaki tanıtım broşüründen ulaşılabilecek bilgileri işaretleyelim. Huzur Veriyoruz KALE OTEL ANTALYA Ücretsiz Hizmetler Buhar Odası Kablosuz İnternet Asansör Otopark Açık Restoran Açık Havuz Masa Tenisi Su Kaydırağı İletişim Telefon 091 555 00 01 Faks 091 021 99 99 O telin bulunduğu şehre 4. Sınıf • Türkçe 191 Oteldeki konaklama ücretlerinin ne kadar olduğuna O telde müşterilerin ücretsiz yararlanabileceği hizmetlere O teldeki odaların kaç kişilik olduğuna B ilgi almak için otelin iletişim bilgilerine O telin hangi tarihlerde hizmet verdiğine Kazanım Medya metinlerini değerlendirir. PE Aşağıdaki medya metinlerinin amacını ve kimlere yönelik olarak hazırlandığını yazalım. Amacı ................................................................ Amacı ................................................................ ............................................................................. ............................................................................. Hedef kitlesi ..................................................... Hedef kitlesi ..................................................... ............................................................................. ............................................................................. KT Aşağıdaki çoktan seçmeli soruda doğru seçeneği işaretleyelim. Yanda verilen medya metninin oluşturulma amacı aşağıdaki- lerden hangisidir? A Olayı yorumlamak B Reklam yapmak ve kişiyi ikna etmek C Bir konu hakkında haber vermek D Bir kültürü tanıtmak 192 4. Sınıf • Türkçe BİLGİ KAYNAKLARI Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ • Basılı veya elektronik ortamda hazırlanan kitap, dergi, ansiklopedi, gazete, sözlük ve internet gibi kaynaklara bilgi kaynağı denir. Telefon ve fax bilgi kaynağı değil, aracıdır. Basılı veya elektronik ortamda hazırlanan eserlerde bir metnin veya konunun olduğu sayfayı bulmak için \"içindekiler” bölümünden yararlanırız. Bilgi kaynaklarında yer alan bilgilerin doğru, güvenilir, tarafsız ve güncel olup olmadığını değerlendirmeliyiz. Resmî kurumlara, sivil toplum kuruluş- larına ve üniversitelere ait olan siteler daha güvenilir kaynaklardır. KE Aşağıdaki ifadelerden doğru olanları işaretleyelim. Sözlüklerde kelimeler harflerin alfabedeki sıralarına uygun şekilde sıralanmıştır. Kitabın içindekiler bölümünde kelimelerin anlamı verilir. İçindekiler, basılı ya da dijital yayınların başında konu başlıklarını sayfa numaralarıyla gösteren listedir. D ergilerde kitaplardaki gibi içindekiler bölümü vardır. Kitaplardaki sözlük bölümünde tüm kelimelerin anlamı bulunmaz. İnternette yer alan tüm bilgi ve belgeler doğrudur. Kaynakça, kitap ve dergilerde yararlanılan kaynakların belirtildiği bölümdür. KE Aşağıdaki soruların cevaplarını güvenilir bilgi kaynaklarından bularak yazalım. Yarın hava nasıl olacak? ............................................................................................................................................................................ “tiraj” kelimesinin anlamı nedir? ............................................................................................................................................................................ Sivas-Malatya arası kaç kilometredir? ............................................................................................................................................................................ Ataol Behramoğlu kimdir? ............................................................................................................................................................................ Kazanım Bilgi kaynaklarını etkili bir şekilde kullanır. Bilgi kaynaklarının güvenilirliğini sorgular. 4. Sınıf • Türkçe 193 PE Aşağıda ismi verilen tarihî yerler hakkında araştırma yapalım. Görseller ile isimlerini eşleşti- relim. Noktalı yerlere hangi ülkede bulunduklarını yazalım. 12 ........................................................................ ........................................................................ 3 4 ........................................................................ ........................................................................ Kolezyum İshak Paşa Sarayı Kurtuba Cami Tac Mahal KT Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyelim. 1. Aşağıdakilerden hangisi bilgi kaynaklarından Kaliteli Eğitim Yayınları 2. İnternette yer alan bilgilerin güvenirliliği ile biri değildir? ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? A B A İnternetten arama yapınca ilk çıkan si- C D teden bilgileri almalıyız. 194 4. Sınıf • Türkçe B Bilgiyi birkaç siteden kontrol etmeliyiz. C Resmî kurumlara ait sitelerden alınan bilgilere güvenmeliyiz. D Bilgilerin güncel olup olmadığını kontrol etmeliyiz. GRAFİK TABLO VE ÇİZELGELER Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ Grafik tablo ve çizelgeler bilgileri daha kolay anlamamıza, bilgiler arasında ilişki kurmamıza ve soyut kavramları daha kolay yorumlamamıza yardımcı olur. Grafik Spor Kursları ve Öğrenci Sayıları Öğrenci Sayısı Basketbol Yüzme Tenis Erkek 45 Kız 40 35 Spor Dalı 30 25 20 15 10 5 0 Voleybol Futbol KE Aşağıdaki soruları grafiğe göre cevaplayalım. Öğrenci sayısı en fazla olan kurs hangisidir? ........................................ Hangi kurslara katılan öğrenci sayıları eşittir? ........................................ Hangi kurstaki kız öğrenci sayısı erkek öğrenci sayısının çeyreği kadardır? ........................................ Kurslara katılan kız ve erkek öğrenci sayıları arasındaki fark kaçtır? ........................................ KE Yandaki tabloda bir ailenin üç aylık fatura giderleri verilmiştir. Tabloya göre verilen ifadelerden doğru olanları işaretleyelim. Ocak ve şubat ayları arası sadece doğal gaz Ocak Şubat Mart faturası azalmıştır. Telefon 85 70 68 T elefon faturası düzenli olarak artmıştır. Doğal gaz 250 265 170 Ocak ve mart ayları arası en fazla fark doğal Elektrik 142 137 145 gaz faturasındadır. Fatura giderlerinin en çok olduğu ay ocaktır. Su 60 57 65 Kazanım Grafik, tablo ve çizelgelerle ilgili soruları cevaplar. 4. Sınıf • Türkçe 195 PE Aşağıdaki soruları çizelgeye göre cevaplayalım. Çizelge İngilizce öğretmeni Tuba Hanım’ın haftalık ders saatleri Pazartesi 1. Ders 2. Ders 3. Ders 4. Ders 5. Ders 6. Ders Salı 4-A 4-A 2-B 2-B 3-C 2-C 2-C 4-B Çarşamba 3-B 3-B 4-C 4-B 3-C Perşembe 3-A 3-A 2-A 2-A 4-C Cuma Tuba Hanım’ın 3-C sınıfına hangi günler dersi vardır? ........................................ 4-B sınıfının İngilizce dersi hangi gündür? ........................................ Tuba Hanım’ın ders saatinin en fazla olduğu gün hangisidir? ........................................ Hangi gün Tuba Hanım’ın sadece bir sınıfa dersi vardır? ........................................ Tuba Hanım haftada kaç saat derse girmektedir? ........................................ KT Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyelim. Grafik Satılan Sebze Miktarı 1. Manavda en çok hangi sebze satılmıştır? Sebze Miktarı kg A Salatalık B Domates C Soğan D Havuç Sebze Türleri Kaliteli Eğitim Yayınları 2. Grafiğe göre aşağıdakilerden hangisi çıka- rılamaz? Domates Pırasa Havuç Biber Salatalık A Salatalık biberden fazla satılmıştır. 1 ve 2. soruları grafiğe göre cevaplayınız. B En az havuç satılmıştır. C Grafik kış mevsimindeki satışa aittir. 196 4. Sınıf • Türkçe D Grafikte beş çeşit sebzenin satış miktarı verilmiştir. FORM DOLDURMA VE İMZA Ad ......................................... Soyad .................................... KEY BİLGİ • İstenilen bilgilerin yazılması, doldurulması için hazırlanmış basılı belgelere form denir. Günlük hayatta formlar birçok yerde karşımıza çıkabilir sınavlar, iş başvuruları, anketler vb. Bazı formlar yazıyla bazıları da kodlanarak doldurulacak şekilde hazırlanmıştır. Formları okunaklı bir yazı ile, kodlamalarda ise kutucuğu tam olarak taşırmadan karalamalıyız. İmza için ayrılmış bir bölüm varsa imzamızı atmalıyız. • İmza, bir kimsenin herhangi bir belgeyi yazdığını veya onayladığını belirtmek için her zaman aynı biçimde kullandığı işarettir. İmzada genellikle adın ilk harfi veya soyadın tamamı yer alır. Kemal Atatürk Kâzım Karabekir Yahya Kemal Beyatlı KE Aşağıdaki formu yönergelerine uygun olarak dolduralım. KURS TALEP FORMU Adı Soyadı Kimlik No Sınıfı Doğum Tarihi Katılmak İstediği Kurslar Cinsiyeti Okulun Adı Müzik Basketbol Masa Tenisi Drama Satranç Halk Oyunları Aklı Oyunları Resim Adres Bilgileri Ev Tel Tarih ...... / ...... / 20....... Cep Tel E-Posta 4. Sınıf • Türkçe 197 İmza Kazanım Formları yönergelerine uygun doldurur. İmza atar. Bir işin işlem basamaklarına ilişkin yönergeler yazar. PE Aşağıda görseli verilen “Tombik” oyunu hakkında güvenilir kaynaklardan bilgi toplayalım. Oyu- nun aşamalarını anlatan bir yazı yazalım. ......................................................... ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ KT Tombik oyunun aşamalarını anlattığımız yazımızı aşağıdaki formu doldurarak değerlendirelim. Yönerge Aşağıdaki ifadeleri okuyarak uygun seçeneği Tarih .../.../20... \"X\" ile işaretleyiniz. Çok İyi 4 İyi 3 Orta 2 Yetersiz 1 Yazmaya başlamadan önce oyunun nasıl oynandığını zihnimde tasarladım. Büyük harflerin yazımına dikkat ettim. Yazılarıma başlık koymayı unutmadım. Harfler, kelimeler ve cümleler arasında uygun boşluklar bıraktım. Yazım ve noktalama kurallarına uydum. Oyunu oluş sırası içinde yazdım. Yazımı bitirdikten sonra birkaç kez okudum. Yazım ve noktalama yanlışlarımı fark edip bunları düzelttim. Adı ve Soyadı Toplam Puanım İmza 198 4. Sınıf • Türkçe

hayali ögeler içeren kısa bir metin